رویدادهای «خلافت عباسیان 132 656ق»

یحیی بن عبدالله، نخستین علوی درشمال کشور بود که در سال ۱۷۵ق در دیلم علیه عباسیان قیام کرد، اما پس از دریافت امان‌نامه از هارون‌الرشید و تسلیم شدن، در سال ۱۷۶ق در زندان مسموم شد و درگذشت.
سادات علوی در سده سوم هجری به گیلان مهاجرت کردند و از جمله اینها فاطمه اخری، خواهر امام رضا (ع) است که در رشت مدفون است.
نسل علویان طبرستان به امام حسن (ع) می‌رسد. حسن بن زید ملقب به داعی کبیر به رهبری قیام در سال ۲۵۰ق پرداخت و با حمایت دیلمیان، طبرستان را از طاهریان گرفت و تشیع را در منطقه گسترش داد.
فرزندان ماهیگیر ابوشجاع بویه با اصالتی گیلانی، از دیلم و گیلان برخاستند و با تشکیل اولین حکومت شیعه دوازده‌امامی در قرن چهارم هجری، خلافت عباسی را به حاشیه راندند و با تکیه بر توان نظامی، سیاست‌ورزی، و حمایت از سنت‌های ایرانی، حکومتی مقتدر در غرب ایران و بغداد بنیان نهادند.
علی بن بویه، بنیان‌گذار آل بویه، با پشتیبانی از تشیع و سنت‌های ایرانی، حکومت قدرتمندی در فارس و غرب ایران پایه‌ریزی کرد که همراه با برادرانش، عملاً خلافت عباسی را کنار زد و سلطه شیعیان دیلمی را در قرن چهارم گسترش داد.
سرداران دیلمی چون لیلی بن نعمان در پی ضعف علویان علیه عباسیان قیام کردند و زمینه‌ساز ظهور آل‌بویه شدند؛ قیام‌های مشابه نیز بیشتر استقلال‌طلبانه بودند تا ضداسلامی.
معزالدوله دیلمی، فرزند کوچک بویه، با فتح بغداد در سال ۳۳۴ق خلافت عباسی را تحت سلطه آل‌بویه درآورد و با درایت نظامی و سیاسی خود، قدرت واقعی را از خلفا گرفت و آیین‌های شیعی مانند عاشورا و غدیر را در پایتخت رواج داد.
عضدالدوله با کسب قدرت مطلق، امتیازات بی‌سابقه‌ای چون ذکر نام در خطبه‌های نماز، حق امضای فرامین قضایی و نواختن طبل نوبتی را از خلیفه دریافت کرد. این تشریفات که پیش‌تر منحصراً در اختیار خلفا بود، جایگاه او را به‌عنوان حاکم مقتدر و شریک در شوکت خلافت تثبیت نمود.
عضدالدوله دیلمی با گسترش قلمرو، آبادسازی شهرها، حمایت از نیازمندان، تقویت تشیع و پشتیبانی از دانش و فرهنگ، یکی از برجسته‌ترین فرمانروایان آل‌بویه و دوران شکوفایی تمدن اسلامی بود.
معزالدوله دیلمی پس از تصرف بغداد در سال ۳۳۴ق، نخستین مراسم رسمی عزاداری عاشورا و عید غدیر را در سال ۳۵۲ق به‌صورت علنی و گسترده در بغداد برگزار کرد.
ابن عساکر(499-571) مولف تاریخ مدینه دمشق می‌گوید: به خط یکی از دمشقیان چنین نوشته‌ای دیدم: در مسجد جامع دمشق، روز شنبه بعد از نماز عصر، در شبی که یک روز از ماه شوال سال ۴۳۱ هجری باقی مانده بود، از شیخ و امام فقیه ابوالحسن علی بن احمد سهیلی حدیث شنیدم. او در همان سال از سفر بازگشته بود ...
گیلان و دیلمان به‌دلیل موقعیت طبیعی و دشمنی با خلافت، پناهگاه علویان شد و یحیی بن عبدالله نخستین علوی بود که در قرن دوم به آنجا پناه برد، اما با نیرنگ هارون‌الرشید پس از دریافت امان‌نامه، زندانی و کشته شد.
2 اسفند
سید جلال‌الدین اشرف، فرزند امام موسی کاظم (ع)، پس از قیام علیه مأمون و مهاجرت به گیلان، در سال ۲۳۲ق در نبردی شهید شد و مزار او در آستانه‌ اشرفیه از دیرباز محل احترام مردم و عامل گسترش تشیع در منطقه دیلمان بوده است.
27 اردیبهشت 184
در اواخر ذی‌القعده سال ۱۸۹ هجری قمری، *هارون‌الرشید طی فرمانی به مردم قزوین، به دلیل موقعیت حساس مرزی این شهر و دشواری‌های نبرد با دیلمیان، آن‌ها را از پرداخت خراج* (مالیات) زمین‌ها و باغ‌هایشان معاف کرد.
19 شهریور 197
دیلمیان که دشمن بنی‌امیه و بنی‌عباس بودند، به دلیل مناطق صعب‌العبور گیلان، محل پناهندگی سادات علوی و شیعیان شدند و از قرن سوم هجری اکثریتشان مسلمان و شیعه آل ابیطالب بودند.
201
فرّاء دیلمی از برجسته‌ترین نحویان و ادیبان کوفه بود که آثار مهمی چون معانی القرآن نوشت و به گفته بزرگان، نقش بزرگی در حفظ و گسترش علوم عربی داشت.
27 اردیبهشت 214
امام محمدتقی(ع)، نهمین امام شیعیان، در کودکی به امامت رسید و با دانش و مناظراتش شناخته می‌شود. محمد بن سلیمان دیلمی نیز از اصحاب امام جواد(ع) بوده است.
13 آبان 243
حسن بن زید حسینی ملقب به «داعی کبیر»، در سال ۲۵۰ق با حمایت مردم طبرستان و دیلمیان به حکومت رسید و نخستین دولت علوی را در ایران بنیان گذاشت که با اشاعه تشیع و مقاومت علیه عباسیان و طاهریان، نقش مهمی در تاریخ مذهبی و سیاسی شمال ایران ایفا کرد.
3 بهمن 324
احمد بن بویه، معروف به معزالدوله، فرزند ماهیگیری دیلمی بود که در سال ۳۳۴ق بغداد را فتح کرد، خلافت عباسی را تحت سلطه آل بویه درآورد و آغازگر دوران ۲۰۰ ساله سلطه امیران دیلمی بر خلفای عباسی شد.
14 خرداد 342
نخستین مراسم رسمی عید غدیر به دستور معزالدوله دیلمی در سال ۳۵۲ق با جشن و آذین‌بندی برگزار شد.
29 اردیبهشت 359
عضدالدوله دیلمی در سال ۳۶۹ هجری با سرکوب «ضبه بن محمد»، قلعه عین‌التمر را فتح و اسیران کربلا را آزاد کرد. او با بازگرداندن اموال مردم و گماردن حاکمی علوی بر منطقه، امنیت و نظم را دوباره در کربلا برقرار ساخت.
6 فروردین 362
عضدالدوله دیلمی (فناخسرو)، مقتدرترین پادشاه آل‌بویه و ملقب به «شاهنشاه»، در ۸ شوال ۳۷۲ ق درگذشت و در جوار حرم امیرالمؤمنین (ع) که خود بانی بنای باشکوه آن بود، به خاک سپرده شد. او با حمایت بی‌دریغ از دانشمندان و اجرای طرح‌های عام‌المنفعه‌ای چون بیمارستان عضدی، نقشی بی‌بدیل در شکل‌گیری «رنسانس ا ...
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال