رویدادهای «هنری ادبیات»

مهیار دیلمی، شاعر و نویسنده ایرانیِ زرتشتی‌تبار بود که به دست سیدرضی مسلمان شد، نزد او و سیدمرتضی پرورش یافت، در بغداد به عنوان کاتب و مترجم فارسی‌ـ‌عربی در خدمت آل‌بویه فعالیت کرد و با دیوان چهارجلدی‌اش از برجسته‌ترین شاعران شیعی سده پنجم هجری به شمار می‌آید.
25 اردیبهشت
حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی (329ق– 411ق) از بزرگ‌ترین شاعران ایران و آفرینندهٔ شاهنامه، حماسه ملی ایرانیان، به شمار می‌رود.
26 خرداد
گیلان مهد نخستین سوگواری‌های رسمی در عصر آل‌بویه و خاستگاه شاعران برجسته‌ای است که از سده‌های پیشین تا عصر حاضر، با خلق آثاری ماندگار همچون «مکن ای صبح طلوع»، نبض تپنده و هویت‌بخش شعر و ادبیات آیینی جهان تشیع بوده‌اند.
4 تیر 61
میرزا محمود بهجت فومنی (۱۲۵۸-۱۳۲۵)، پدر آیت‌الله بهجت، شاعر مرثیه‌سرای برجسته‌ای بود که اشعارش، به‌ویژه شعر معروف «مکن ای صبح طلوع»، در مدح و مصیبت اهل‌بیت (ع) میان مردم و مداحان بسیار رایج و اثرگذار است.
114
نافع دیلمی، از علمای برجسته قرن دوم هجری و از اهالی دیلم، در مدینه می‌زیست، شاگرد امام باقر(ع) و استاد امام مالک بود و نقش مهمی در نقل احادیث معتبر اسلامی داشت.
433
فخرالدین اسعد گرگانی از شاعران و داستان‌پردازان برجسته ایرانی در نیمه نخست قرن پنجم هجری به‌شمار می‌رود و دوران زندگی‌اش هم‌زمان با حکومت طغرل سلجوقی بوده است.
25 تیر 1028
حیاتی گیلانی، شاعر نامدار قرن یازدهم هجری، پس از سفرهایی در ایران و مهاجرت به هند، با حمایت ابوالفتح گیلانی به نزد اکبرشاه و جهانگیر رسید و با سرایش دیوانی جامع و مثنوی‌های مشهور، به دلیل تسلط بر فصاحت و روانی زبان، یکی از پیشروترین شاعران عصر خود شد.
25 مهر 1247
میرزا حسین کسمایی، روحانی، شاعر، نقاش و مدیر روزنامه جنگل، از فعالان مشروطه و نهضت جنگل بود که پس از تحصیل در تفلیس، پاریس و نجف به گیلان بازگشت و با آغاز اختلافات در نهضت، از فعالیت کناره‌گیری کرد.
5 فروردین 1266
اسماعیل دهقان (1266-1325ش) زاده رشت، شاعر، آزادی‌خواه و از یاران جنبش جنگل، با وجود پیوند نزدیک با میرزا کوچک‌خان، بیشتر در عرصه فرهنگی و حزبی فعالیت داشت، سه دوره مدیر روزنامه جنگل بود و پس از شکست نهضت از سیاست کناره گرفت.
12 مرداد 1286
روزنامه "خیرالکلام" نخستین نشریه مشروطه‌خواه گیلان به مدیریت شیخ ابوالقاسم افصح‌المتکلمین بود که با رویکردی اعتدالی در رشت منتشر می‌شد و مدیر آن به دلیل فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتش در راه مشروطیت، زندانی و شکنجه شد.
19 اردیبهشت 1297
محمد معین (1297-1350ش) نخستین دکترای زبان و ادبیات فارسی و تدوین‌گر اصلی لغت‌نامه دهخدا و نویسنده فرهنگ معین، از مفاخر علمی ایران بود که در رشت زاده شد و در آستانه اشرفیه به خاک سپرده شد.
20 مرداد 1297
محمود خان ژولیده (1261-1297ش) زاده رشت، شاعر شهید نهضت جنگل، بعد از مقاومت در برابر انگلیسیها به شهادت رسید.
4 مرداد 1299
روزنامه «جنگل»، ارگان رسمی نهضت جنگل و ناشر افکار هیئت اتحاد اسلام، از ۲۰ خرداد ۱۲۹۶ تا ۴ مرداد ۱۲۹۹ در کسما منتشر می‌شد و با تبیین اهدافی چون مبارزه با استعمار و احیای مشروطیت، یکی از مهم‌ترین منابع دیدگاه‌های مبارزان جنگل به شمار می‌رفت.
6 اسفند 1306
هوشنگ ابتهاج (1306-1401ش) زاده رشت، شاعر مشهور ایرانی که تخلصش ه.ا.سایه بود.
10 مهر 1318
اکبر رادی (1318-1386ش) زاده رشت، نمایشنامه‌نویس برجسته و خلاق ایرانی،و با نمایشنامهٔ «روزنه آبی» در سال ۱۳۴۱ درخشید و آغازی نو در نمایشنامه‌نویسی رقم زد.
7 شهریور 1320
کیومرث صابری فومنی (1320-1383ش) زاده صومعه‌سرا،طنزنویس برجسته و بنیان‌گذار مجله «گل‌آقا» است که به‌عنوان پدر طنز مطبوعاتی ایران شناخته می‌شود.
7 تیر 1322
م. موید، شاعر آوانگارد شیعه و فرزند آیت‌الله مهدوی لاهیجی، چهره‌ای اثرگذار در شعر موج نو است که با تلفیق مدرنیته و عرفان در آثار متعددش، جایگاه ویژه‌ای در ادبیات معاصر ایران یافته و مورد تقدیر قرار گرفته است.
8 تیر 1325
اسماعیل دهقان (1266-1325ش) زاده رشت، شاعر، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی رشتی، از یاران نزدیک میرزا کوچک خان و عضو حزب دموکرات بود که با وجود مشارکت در نبردهای نهضت جنگل، بیشتر نقش فرهنگی و تبلیغی داشت و پس از پایان نهضت، از سیاست کناره گرفت و در سال ۱۳۲۵ درگذشت.
3 دی 1325
شیون فومنی (1325-1377ش) شاعر گیلانی مردمی و طنزپرداز، با اشعار فارسی و گیلکی آکنده از ظرافت و واژه‌های بومی، به یکی از چهره‌های شاخص شعر فولکلور گیلان بدل شد.
25 بهمن 1330
غلامرضا رحمدل (۱۳۳۰-۱۳۸۸)، استاد تمام دانشگاه گیلان و از استوانه‌های شعر دفاع مقدس، در شرفشاده لاهیجان زاده شد و با پیوند آرمان‌های انقلابی، دانش آکادمیک و هویت بومی، پژوهشکده گیلان‌شناسی را بنیان نهاد و با آثاری ماندگار، حنجره‌ای رسای حماسه ملی و مذهبی شد.
27 آبان 1334
سید حسن اشکوری (1263-1334ش) زاده اشکور، فقیه، شاعر و فعال سیاسی، از حامیان نهضت جنگل و نهضت ملی نفت بود که ضمن تدریس، ریاست محکمه شرع و انجمن ادبی گیلان را بر عهده داشت و از بنیان‌گذاران بیمارستان ملی رشت نیز بود.
16 اردیبهشت 1338
محمدعلی افراشته (۱۲۸۷-۱۳۳۸)، شاعر و طنزپرداز برجسته گیلانی و بنیان‌گذار نشریه معروف «چلنگر» بود. او که از پیشگامان شعر گیلکی و ادبیات انتقادی محسوب می‌شد، به دلیل فعالیت‌های سیاسی پس از کودتای ۲۸ مرداد به بلغارستان مهاجرت کرد و آثار ارزشمندی با زبانی ساده و مردمی در دفاع از محرومان به‌جای گذاشت.
21 مهر 1339
بهاءالدین املشی (1260-1139ش) زاده ییلاق خوش‌خوانی رانکوه، از عالمان مشروطه‌خواه و قضات نهضت جنگل بود که در فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و پارتیزانی گیلان نقش مؤثر داشت و آثار ماندگاری چون «گوشه‌هایی از تاریخ گیلان» از او به‌جا مانده است.
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال