رویدادهای «هنری ادبیات»

مهیار دیلمی، شاعر و نویسنده ایرانیِ زرتشتی‌تبار بود که به دست سیدرضی مسلمان شد، نزد او و سیدمرتضی پرورش یافت، در بغداد به عنوان کاتب و مترجم فارسی‌ـ‌عربی در خدمت آل‌بویه فعالیت کرد و با دیوان چهارجلدی‌اش از برجسته‌ترین شاعران شیعی سده پنجم هجری به شمار می‌آید.
25 اردیبهشت
حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی (329ق– 411ق) از بزرگ‌ترین شاعران ایران و آفرینندهٔ شاهنامه، حماسه ملی ایرانیان، به شمار می‌رود.
26 خرداد
گیلان مهد نخستین سوگواری‌های رسمی در عصر آل‌بویه و خاستگاه شاعران برجسته‌ای است که از سده‌های پیشین تا عصر حاضر، با خلق آثاری ماندگار همچون «مکن ای صبح طلوع»، نبض تپنده و هویت‌بخش شعر و ادبیات آیینی جهان تشیع بوده‌اند.
4 تیر 61
میرزا محمود بهجت فومنی (۱۲۵۸-۱۳۲۵)، پدر آیت‌الله بهجت، شاعر مرثیه‌سرای برجسته‌ای بود که اشعارش، به‌ویژه شعر معروف «مکن ای صبح طلوع»، در مدح و مصیبت اهل‌بیت (ع) میان مردم و مداحان بسیار رایج و اثرگذار است.
114
نافع دیلمی، از علمای برجسته قرن دوم هجری و از اهالی دیلم، در مدینه می‌زیست، شاگرد امام باقر(ع) و استاد امام مالک بود و نقش مهمی در نقل احادیث معتبر اسلامی داشت.
433
فخرالدین اسعد گرگانی از شاعران و داستان‌پردازان برجسته ایرانی در نیمه نخست قرن پنجم هجری به‌شمار می‌رود و دوران زندگی‌اش هم‌زمان با حکومت طغرل سلجوقی بوده است.
25 تیر 1028
حیاتی گیلانی، شاعر نامدار قرن یازدهم هجری، پس از سفرهایی در ایران و مهاجرت به هند، با حمایت ابوالفتح گیلانی به نزد اکبرشاه و جهانگیر رسید و با سرایش دیوانی جامع و مثنوی‌های مشهور، به دلیل تسلط بر فصاحت و روانی زبان، یکی از پیشروترین شاعران عصر خود شد.
25 مهر 1247
میرزا حسین کسمایی، فعال سیاسی و روشنفکر تحصیل‌کرده در اروپا و نجف، از چهره‌های اثرگذار جنبش مشروطه و نهضت جنگل بود که در کنار فعالیت‌های مطبوعاتی و ادبی، با حمایت مالی و سیاسی از آزادیخواهان در گیلان نقش داشت.
5 فروردین 1266
اسماعیل دهقان (1266-1325ش) زاده رشت، شاعر، آزادی‌خواه و از یاران جنبش جنگل، با وجود پیوند نزدیک با میرزا کوچک‌خان، بیشتر در عرصه فرهنگی و حزبی فعالیت داشت، سه دوره مدیر روزنامه جنگل بود و پس از شکست نهضت از سیاست کناره گرفت.
12 مرداد 1286
روزنامه "خیرالکلام" نخستین نشریه مشروطه‌خواه گیلان به مدیریت شیخ ابوالقاسم افصح‌المتکلمین بود که با رویکردی اعتدالی در رشت منتشر می‌شد و مدیر آن به دلیل فعالیت‌های سیاسی و مبارزاتش در راه مشروطیت، زندانی و شکنجه شد.
18 شهریور 1286
روزنامه «نسیم شمال» به مدیریت اشرف‌الدین حسینی، از سال ۱۳۲۵ قمری آغاز به کار کرد و به دلیل انعکاس دقیق وقایع مشروطیت گیلان، پیوند با طبقات محروم و بهره‌گیری از زبان ساده و اشعار عامیانه، به منبعی مستند و ارزشمند برای مردم تبدیل شد.
19 اردیبهشت 1297
محمد معین (1297-1350ش) نخستین دکترای زبان و ادبیات فارسی و تدوین‌گر اصلی لغت‌نامه دهخدا و نویسنده فرهنگ معین، از مفاخر علمی ایران بود که در رشت زاده شد و در آستانه اشرفیه به خاک سپرده شد.
20 مرداد 1297
محمود خان ژولیده (1261-1297ش) زاده رشت، شاعر شهید نهضت جنگل، بعد از مقاومت در برابر انگلیسیها به شهادت رسید.
4 مرداد 1299
روزنامه «جنگل»، ارگان رسمی نهضت جنگل و ناشر افکار هیئت اتحاد اسلام، از ۲۰ خرداد ۱۲۹۶ تا ۴ مرداد ۱۲۹۹ در کسما منتشر می‌شد و با تبیین اهدافی چون مبارزه با استعمار و احیای مشروطیت، یکی از مهم‌ترین منابع دیدگاه‌های مبارزان جنگل به شمار می‌رفت.
6 اسفند 1306
هوشنگ ابتهاج (1306-1401ش) زاده رشت، شاعر مشهور ایرانی که تخلصش ه.ا.سایه بود.
2 مهر 1308
نیمایوشیج و همسرش در ۲ مهر ۱۳۰۸ برای تصدی مدیریت مدرسه توسط عالیه جهانگیری به رشت آمدند تا در پی عدم تحویل مدرسه لنگرود، از رئیس معارف ایالتی کسب تکلیف کنند.
29 شهریور 1309
منصوب شدن نیما به عنوان معلم ادبیات در مدرسه حکیم نظامی آستارا در شهریور ۱۳۰۹، پس از انتقال از وزارت مالیه به معارف.
10 مهر 1318
اکبر رادی (1318-1386ش) زاده رشت، نمایشنامه‌نویس برجسته و خلاق ایرانی،و با نمایشنامهٔ «روزنه آبی» در سال ۱۳۴۱ درخشید و آغازی نو در نمایشنامه‌نویسی رقم زد.
7 شهریور 1320
کیومرث صابری فومنی (1320-1383ش) زاده صومعه‌سرا،طنزنویس برجسته و بنیان‌گذار مجله «گل‌آقا» است که به‌عنوان پدر طنز مطبوعاتی ایران شناخته می‌شود.
7 تیر 1322
م. موید، شاعر آوانگارد شیعه و فرزند آیت‌الله مهدوی لاهیجی، چهره‌ای اثرگذار در شعر موج نو است که با تلفیق مدرنیته و عرفان در آثار متعددش، جایگاه ویژه‌ای در ادبیات معاصر ایران یافته و مورد تقدیر قرار گرفته است.
8 تیر 1325
اسماعیل دهقان (1266-1325ش) زاده رشت، شاعر، روزنامه‌نگار و فعال سیاسی رشتی، از یاران نزدیک میرزا کوچک خان و عضو حزب دموکرات بود که با وجود مشارکت در نبردهای نهضت جنگل، بیشتر نقش فرهنگی و تبلیغی داشت و پس از پایان نهضت، از سیاست کناره گرفت و در سال ۱۳۲۵ درگذشت.
3 دی 1325
شیون فومنی (1325-1377ش) شاعر گیلانی مردمی و طنزپرداز، با اشعار فارسی و گیلکی آکنده از ظرافت و واژه‌های بومی، به یکی از چهره‌های شاخص شعر فولکلور گیلان بدل شد.
25 بهمن 1330
غلامرضا رحمدل (۱۳۳۰-۱۳۸۸)، استاد تمام دانشگاه گیلان و از استوانه‌های شعر دفاع مقدس، در شرفشاده لاهیجان زاده شد و با پیوند آرمان‌های انقلابی، دانش آکادمیک و هویت بومی، پژوهشکده گیلان‌شناسی را بنیان نهاد و با آثاری ماندگار، حنجره‌ای رسای حماسه ملی و مذهبی شد.
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال