میرزا حسین کسمایی متولد سال ۱۲۴۴ است (ابراهیم فخرایی تولد او را در سال ۱۲۸۸ق معادل ۱۲۴۷ش می‌داند. نک فخرایی: ۱۳۷۷، ۳۷و۳۸). او پس از تحصیلات مقدماتی در شهر رشت به شهرهای تفلیس، پاریس و نجف عزیمت کرد و در این شهرها تحصیل نمود. وی علاوه بر فراگرفتن زبان‌های روسی، فرانسوی و عربی، با هنر نقاشی، عکاسی و علوم دینی آشنا شد. همزمان با جنبش مشروطه‌خواهان به گیلان بازگشت و چندی در لباس روحانیت، با آزادیخواهان همصدایی کرد و صدرنشین شد. او در جریان فتح رشت، با همکاری یپرم خان ارمنی دارالحکومه را گرفت و در حد مقدور از کمک‌های مالی دریغ نمی‌کرد؛ به گونه‌ای که تمام مغازه‌هایش را در بازارچه سبزه میدان فروخت و با کمک مالی همسرش به انجمن ایالتی گیلان پرداخت (سرتیپ‌پور: ۱۳۷۱، ۱۵۳؛ علی فروحی و طالبی: ۱۳۷۷، ۱۹۲). همچنین موزه رشت در خیابان بیستون از املاک وی بود (پندی: ۱۳۸۷/۱، ۹۴).
در حوزه فعالیت‌های مطبوعاتی، وی روزنامه‌ی «وقت» را در تهران منتشر کرد و با روزنامه‌ی «جنگل» همکاری داشت. انتشار روزنامه «جنگل» که ارگان رسمی نهضت جنگل بود در ۱۹ شعبان ۱۳۳۵ق (۲۰ خرداد ۱۲۹۶)، آغاز شد. این نشریه سنگی، حاوی افکار و عملیات جنگلی‌ها بود که هفته‌ای یک بار در کسمه طبع و انتشار می‌یافت. این روزنامه که به خط علی حبیبی و با کمک وی به وجود آمده بود، ابتدا زیر نظر غلامحسین نویدی کسمایی اداره می‌شد و از شماره دوم به بعد، حسین کسمایی، مجاهد معروف دوران مشروطیت، مدیریتش را به عهده گرفت (فخرایی: ۱۳۵۴، ۱۴۱ و اصلاح عربانی: ۱۳۷۴/۳، ۶۶۸).
او در دوره‌ی نکراسوف و پس از اعدام چهار شهید مشروطه به باکو گریخت (پندی: ۱۳۸۷/۱، ۹۴). در این دوره از مجاهدت او، مقالات و سروده‌های انتقادی به زبان گیلکی در زمینه‌های سیاسی و اجتماعی به جا ماند (غالب آن اشعار به سال ۱۳۰۶ در مجله فروغ به وسیله آقای ابراهیم فخرایی چاپ شد). کسمایی پس از چندی به علت کسالت و اختلاف نظر با حاج احمد کسمایی، با موافقت کوچک جنگلی از کار کناره گرفت (سرتیپ‌پور: ۱۳۷۱، ۱۵۷). وی در نهایت در سال ۱۲۹۹ش به دلیل بیماری کلیوی درگذشت و پیکرش با اجرای مارش عزا، بر روی یک توپ جنگی به سلیمانداراب منتقل و به خاک سپرده شد (سرتیپ‌پور: ۱۳۷۰، ۱۵۳).