حتی در قرن اول و دوّم هجری بعضی از افراد "دیلم"، اسلام آورده  و در خارج از سرزمین خود می‌زیستند که پاره‌ای از آنان از علمای دین بودند. از جمله آنان، "نافع دیلمی" متوفی سال 117ق است که جزو علمای حدیث محسوب می‌شود. (فقیهی: 1373، 17و18)
مولی بن عمر معروف به نافع در منطقه دیلم می‌زیسته است. (ابن‌عساکر: 1415ق/61، 427) نافع دیلمی در علوم عربی در میان فقهای هفتگانه بعد از سلیمان بن یسار در درجه اوّل قرار دارد و امام مالک بن انس معروف، شاگرد اوست. (جرداق، 1379/5، 2163)
نافع از فقیهان و عالمان مدینه بوده و آرای فقهی او در متون کهن نقل شده است از جمله در آثار امام شافعی (خلیلی: 1409ق/1، 205) ،بیشتر روایات ابن‌عمر از طریق نافع نقل شده است (ابن‌عساکر: 1415/61، 421) و رجال شناسان اهل سنّت متفقاً وی را توثیق کرده و صحیح الروایه دانسته‌اند. (خلیلی: 1409ق/1، 157)

نافع دیلمی از محضر امام محمد باقر(ع) بهره برده و بسیاری از احادیثی را که نقل می‌کرده، قبلش خدمت امام باقر (ع) نقل می‌کرده تا غلطی یا درستی آن را امام (ع) متذکر شوند. (نک تیممی مغربی: 1385ق/2، 260) و (نک نوری طبرسی: بی‌تا/15، 285)

مالک از نافع و او از ابن‌عمر روایت هایی نقل کرده که به سلسلة‌الذهب مشهور است، مشتمل بر چهل و هفت روایت، که نسخه‌ای از آن به روایت محمد بن ادریس شافعی بوده است. نسخه‌ای کهن از این مجموعه وجود دارد که احتمالاً شافعی تدوین‌گر اصلی آن بوده است. این روایات، به عنوان احادیثی با اسناد صحیح، مشهور بوده‌اند. (خلیلی: 1409ق/1، 157)

پ.ن هیچ عقیده‌ای را نمی‌توان به زور وارد سرزمینی کرد. همچنانکه ایرانیان قبل از اسلام در جنگ های مختلف با امپراطوری روم و یونان، مسیحی نشدند یا تمایل یهودی پیدا نکردند. در جنگ با مغول ها بودایی نشدند. ایرانیان نه تنها آزادانه دین اسلام را پذیرفتند بلکه بسیاری از آنها مروّج آن بوده‌اند.