رویدادهای «روسها»

در اوایل قرن چهارم هجری، با ضعف جستانیان، آل مسافرِ شیعی اسماعیلی از دیلم برخاست، مرکز خود را به لاهیجان و طارم منتقل کرد، به آذربایجان نیز گسترش یافت، و در دوره حکومتشان نبرد با روس‌ها و نخستین گزارش تاریخی انتظار فرج ثبت شد.
322
در اوایل قرن چهارم هجری، با افول جستانیان، خاندان شیعی اسماعیلی آل مسافر از دیلم برخاستند، مرکز خود را ابتدا در طارم و سپس در لاهيجان مستقر کردند، و با تقسیم به دو شاخه، آذربایجان و دیلم را در دست گرفتند؛ آنان در تاریخ با نبرد با روس‌ها و نخستین گزارش‌های تاریخی از رسم انتظار فرج شناخته می‌شوند.
15 تیر 1288
گزارشی از شکست نظامی محمدولی خان در کاروانسرای سنگی، بروز تفرقه در جبهه مجاهدین و تحلیل‌های افسینکوف درباره وضعیت اجتماعی-سیاسی رشت و تلاش‌های دیپلماتیک روسیه برای مدیریت این بحران.
17 تیر 1288
گزارشی از رد پیشنهادهای مجاهدان گیلان توسط محمدعلی شاه، تهدید و اعزام نیروهای نظامی روسیه برای سرکوب شورشیان و بسیج گسترده مردم گیلان و تالش‌ها برای حرکت به سوی تهران.
28 مرداد 1294
تلاش‌های ناکام روسیه و حشمت‌الدوله برای شناسایی و دستگیری میرزا کوچک‌خان و یارانش در نرگستان، سرانجام منجر به آغاز حملات عملیاتی و شبانه جنگلی‌ها علیه قوای تزاری روسیه در مرداد ۱۲۹۴ش شد.
20 مرداد 1297
محمود خان ژولیده (1261-1297ش) زاده رشت، شاعر شهید نهضت جنگل، بعد از مقاومت در برابر انگلیسیها به شهادت رسید.
24 شهریور 1298
پس از تضعیف قوای جنگل، فرمانده قزاق‌های روسی از میرزا کوچک خواستار تسلیم شد،
28 اردیبهشت 1299
میرزا کوچک‌خان در مذاکره با فرمانده ناوگان شوروی در انزلی، بر سر تأسیس جمهوری انقلابی در گیلان، عدم مداخله روسیه در ایران و ممنوعیت تبلیغات کمونیستی به توافق رسید.
28 اردیبهشت 1299
ناوهای ارتش سرخ بدون دعوت بندر انزلی را گلوله‌باران کردند و با عقب‌نشینی مشکوک انگلیسی‌ها، آن را تصرف کردند؛ نشانه‌ای از توافق پنهانی شوروی و انگلیس برای اجرای قرارداد ۱۹۱۹.
26 خرداد 1299
میرزا کوچک خان با ارتش سرخ در انزلی دیدار کرد و با مخالفت با تبلیغات کمونیستی، توافق‌نامه‌ای در ۹ بند برای تشکیل حکومت جمهوری و محدود کردن دخالت شوروی در ایران به دست آورد.
18 تیر 1299
تضاد ایدئولوژیک میرزا کوچک خان با کمونیست‌های روسی و شکست رایزنی‌های دیپلماتیک، در نهایت منجر به اعتراض و خروج وی از رشت به سوی فومن گردید.
30 مرداد 1299
در مرداد ۱۲۹۹، قوای دولتی با عقب‌نشینی بلشویک‌ها وارد رشت شدند، اما پس از مقاومت شدید نیروهای سرخ و حمله ناگهانی کشتی جنگی روسی، ناچار به عقب‌نشینی شدند و این حملات باعث مهاجرت گسترده و فاجعه‌بار مردم رشت به سمت قزوین شد.
19 مرداد 1299
کودتای رشت به رهبری بولومکین با هدف حذف میرزا کوچک‌خان، منجر به تسخیر گیلان، سرکوب یاران میرزا، تشکیل دولت کودتای سرخ و غارت شهرها شد.
20 مرداد 1299
میرزا کوچک‌خان در نامه‌اش به مدیوانی، ضمن رد اتهامات بی‌اساس، بر اصول شرافت‌مندانه فعالیت‌های خود تأکید کرده و خروجش از رشت را برای جلوگیری از جنگ داخلی و مقابله با خودسری برخی فرماندهان، در کنار شفاف‌سازی درباره نحوه تأمین هزینه‌های انقلاب، تبیین می‌کند
29 مهر 1299
با عقب‌نشینی قزاق‌ها از رشت در شهریور ۱۲۹۹ و واگذاری دوباره شهر به بلشویک‌ها، موج گسترده‌ای از مهاجرت مردم آغاز شد که به حدود شصت هزار نفر رسید؛ این عقب‌نشینی با تبانی انگلیس و شوروی در آستانه کودتای سوم اسفند مرتبط دانسته شده است.
26 اردیبهشت 1300
پس از آشتی میرزا و کودتاگران، به توصیه جمهوری آذربایجان، حیدر عمواغلی به‌عنوان ناظر وارد گیلان شد تا بین جنگلی‌ها و احسان‌الله‌خان میانجیگری کند، اما هدف اصلی روس‌ها جذب و حذف میرزا بود.
13 تیر 1300
روند ورود و مذاکرات نیروهای روسیه در منطقه انزلی و رشت، در نهایت به اشغال نظامی شهر رشت در ۱۳ تیر ۱۳۰۰ منجر شد.
11 شهریور 1300
روتشتاین وزیر شوروی در ایران در نامه‌ای به احمدشاه از سرکوب انقلاب جنگل، حمایت کرد. خلاف آنچه به میرزاکوچک خان، قول داده بود.
7 مهر 1300
حیدر خان عمواغلی با خیانت و تلاش برای کنار زدن میرزا کوچک، باعث بروز اختلاف در نهضت جنگل شد و در جریان توطئه نافرجام در ملاسرا دستگیر گردید که آغاز درگیری هفت‌روزه میان جنگلی‌ها و نیروهای مخالف بود.
11 آذر 1300
یونس جنگلی ملقب به مبرزاکوچک خان (1259-1300ش) زاده رشت، روحانی مبارز و رهبر نهضت جنگل بود که با تشکیل مجمع روحانیون و اتحاد اسلام، علیه استبداد داخلی و نفوذ خارجی قیام کرد، در مهار قحطی بزرگ نقش مؤثر داشت و سرانجام در کوه‌های گیلان جان باخت.
12 آبان 1302
وزارت خارجه با تأسیس شعبه بانک روس و ایران در رشت موافقت کرد؛ امتیازی از سوی رضاخان در برابر حمایت روس‌ها از او.
22 خرداد 1305
حسن خان آلیانی، رئیس محبوب ایل آلیان و از یاران مؤثر نهضت جنگل، پس از جدایی از میرزا و همکاری با دولت، به نایب‌الحکومه فومنات منصوب شد و در عمران منطقه کوشید، اما سرانجام در ماجرایی مشکوک به دستور زاهدی کشته شد.
15 مرداد 1317
سید عبدالوهاب صالح ضیابری (1256-1317ش) زاده ضیابر، عالم و مبارز مشروطه‌خواه گیلان و از اعضای اصلی هیئت اتحاد اسلام، پس از تحصیل در نجف و فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی، بارها توسط روس‌ها دستگیر و تبعید شد، در انقلاب‌های زمان خود نقش داشت و نماینده مجلس مؤسسان بود و در سال ۱۳۱۷ شمسی درگذشت.
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال