رویدادهای «مشاهیر و مفاخر»

یحیی بن عبدالله، نخستین علوی درشمال کشور بود که در سال ۱۷۵ق در دیلم علیه عباسیان قیام کرد، اما پس از دریافت امان‌نامه از هارون‌الرشید و تسلیم شدن، در سال ۱۷۶ق در زندان مسموم شد و درگذشت.
سادات علوی در سده سوم هجری به گیلان مهاجرت کردند و از جمله اینها فاطمه اخری، خواهر امام رضا (ع) است که در رشت مدفون است.
محمد بن زید (داعی الی‌الحق) داعی علوی ، با سخاوت بود و بنایی در نجف و کربلا ساخت، سپس با سپاه اسماعیلیان جنگید و پس از زخمی‌شدن و فوت، حسن بن علی الاطروش جانشینش شد.
حسن بن علی مشهور به ناصر کبیر، از نسل امام سجاد(ع)، با نشر اسلام و مذهب زیدی در دیلم و طبرستان، حکومتی سیاسی-مذهبی تأسیس کرد که زمینه‌ساز گسترش تشیع در شمال ایران شد.
علی بن بویه، بنیان‌گذار آل بویه، با پشتیبانی از تشیع و سنت‌های ایرانی، حکومت قدرتمندی در فارس و غرب ایران پایه‌ریزی کرد که همراه با برادرانش، عملاً خلافت عباسی را کنار زد و سلطه شیعیان دیلمی را در قرن چهارم گسترش داد.
عضدالدوله دیلمی با گسترش قلمرو، آبادسازی شهرها، حمایت از نیازمندان، تقویت تشیع و پشتیبانی از دانش و فرهنگ، یکی از برجسته‌ترین فرمانروایان آل‌بویه و دوران شکوفایی تمدن اسلامی بود.
مهیار دیلمی، شاعر و نویسنده ایرانیِ زرتشتی‌تبار بود که به دست سیدرضی مسلمان شد، نزد او و سیدمرتضی پرورش یافت، در بغداد به عنوان کاتب و مترجم فارسی‌ـ‌عربی در خدمت آل‌بویه فعالیت کرد و با دیوان چهارجلدی‌اش از برجسته‌ترین شاعران شیعی سده پنجم هجری به شمار می‌آید.
رکن‌الدوله بویه، حاکم مناطق مرکزی و شمالی ایران، با وجود چالش‌های سیاسی و ناپایداری در حکومت، به دلیل درایت، اخلاق نیک و حمایت از تشیع و علما در تاریخ ماندگار شد.
اسفار دیلمی (م316ق) سرداری دیلمی که حکومت علویان را سرنگون کرد و در سودای تشکیل حکومت بود، که موفق نشد و سرانجام توسط مرداویچ زیاری کشته شد.
در اوایل قرن چهارم هجری، با ضعف جستانیان، اولین سلسله شیعی آل‌مسافر یا سالاریان به رهبری محمد بن مسافر در دیلم و طارم ظهور کرد و پس از تقسیم قدرت بین دو پسرش، شاخه‌ای در دیلم و شاخه‌ای در آذربایجان تشکیل شد.
اسلم دیلمی، کاتب امام حسین(ع) و از تبار دیلم، در عاشورای ۶۱ق پس از نبردی دلاورانه و شهادت بیش از هفتاد تن از دشمن، به عنوان تنها شهید ایرانی در بالین امام حسین (ع) به شهادت رسید.
14 اردیبهشت
اسماعیل بن عباد، معروف به «صاحب» و ملقب به «کافی‌الکفاة»، وزیر برجسته آل‌بویه، از اهالی طالقان دیلم بود که در علم، ادب، سیاست، تشیع و حمایت از علویان شهرت داشت و با تألیف آثار فراوان، اداره امور کشور و تأسیس کتابخانه‌ای بزرگ، نقشی ماندگار در فرهنگ و سیاست قرن چهارم قمری ایفا کرد.
28 خرداد
ابوجعفر الثومی، مبلغ اسلام از آمل، در سال ۳۶۸ق مردم گیلان را به اسلام دعوت کرد و مقبره‌اش که زیارتگاه بود، در دوره پهلوی تخریب و به ساختمان شهرداری رشت تبدیل شد.
8 مرداد
در سال ۴۵ سلطنت انوشیروان، سپاهی به فرماندهی وهرز دیلمی برای یاری یمنی‌ها به یمن اعزام شد که با پیروزی بر حبشیان، نفوذ ایران را در این منطقه تثبیت کرد.
4 دی
یوحنای دیلمی، از حواریون حضرت عیسی(ع) و اهل دیلمان، از نخستین بشارت‌دهندگان به پیامبر اسلام(ص) بود و یکی از اناجیل به او منسوب است.
22 اسفند
شهر بن باذان دیلمی، نخستین شهید ایرانی مسلمان است که در راه مقابله با اسود عنسی، مدعی دروغین پیامبری، در صنعاء به شهادت رسید.
26 خرداد 7
باذان بن ساسان دیلمی، نخستین حاکم ایرانی مسلمان بود که در یمن به اسلام گروید و با تأیید پیامبر(ص) بر حکومت یمن باقی ماند.
21 شهریور 11
فیروز دیلمی از ایرانیان دیلمیِ مقیم یمن بود که پس از اسلام آوردن، با همکاری دیگر دیلمیان در کشتن اسود عنسی ـ مدعی دروغین پیامبری ـ نقش کلیدی داشت و پیامبر (ص) او را "مردی مبارک از خانواده‌ای مبارک" خواند.
4 تیر 61
قارب بن عبدالله، از شهیدان دیلمی کربلا و غلام امام حسین(ع)، پیش از ظهر عاشورا در حمله اول به شهادت رسید و منابع او را یکی از ایرانیان حاضر در کربلا دانسته‌اند.
2 اسفند 67
گروه «حمراء الدیلم» از دیلمیان ، سواره‌نظام ساسانی بودند، پس از گرویدن به اسلام در فتوحات شرکت کرده و در کوفه ساکن شدند؛ بسیاری از آنان در قیام مختار ثقفی شرکت داشتند و پس از رشادت‌های فراوان، هزاران نفرشان به‌دست مصعب بن زبیر به شهادت رسیدند.
126
قیس ماصر، از دانشمندان شیعه و اصحاب امامان سجاد (ع)، باقر (ع) و صادق (ع)، اصالتی دیلمی داشت و از منطقه دیلم برخاسته بود و در علم حدیث و کلام، به‌ویژه در مناظرات عقیدتی نزد امام صادق (ع) جایگاه برجسته‌ای داشت.
201
فرّاء دیلمی از برجسته‌ترین نحویان و ادیبان کوفه بود که آثار مهمی چون معانی القرآن نوشت و به گفته بزرگان، نقش بزرگی در حفظ و گسترش علوم عربی داشت.
11 اسفند 243
حسن بن زید حسینی ملقب به «داعی کبیر»، در سال ۲۵۰ق با حمایت مردم طبرستان و دیلمیان به حکومت رسید و نخستین دولت علوی را در ایران بنیان گذاشت که با اشاعه تشیع و مقاومت علیه عباسیان و طاهریان، نقش مهمی در تاریخ مذهبی و سیاسی شمال ایران ایفا کرد.
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال