در شوال ۱۳۳۶ قمری، جنگلیها تصمیم میگیرند به رشت حمله برده، پادگان انگلیسی شهر را که در جاده چمارسرا ـ پسیخان مزاحمشان بوده، خلع سلاح نموده و نابود کنند. حمله میبایست مطابق نقشه از جنوب و جنوب غربی شهر از دو ناحیه خسبخ و ساغریسازان آغاز شود؛ فرماندهی قسمت خسبخ با سلطان داودخان و فرماندهی قسمت شهر با میرزا کوچک خان بود. *(فخرایی: ۱۳۵۴، ۱۴۹)
انگلیسیها بعد از عقبنشینی جنگلیها تصمیم گرفتند شهر رشت را به آتش بکشند و فاجعه «نرون» را نسبت به شهر رم تجدید کنند؛ اما بر اثر مداخله مردم، به آتش زدن دو خانه اکتفا کردند. علاوه بر خرابیهایی که از بمباران هوایی حاصل شد، اولاً عمارت عزتاللهخان هدایت (نماینده جنگلیها در رشت) را که در سبزهمیدان واقع است، بدواً غارت کرده و هر چه بود بردند و بعد سربازان انگلیسی و هندی با ریختن نفت، آنجا را به آتش کشیدند! این خانه به ضمیمه خانههای قربجوار، ظرف مدت کمی طعمه حریق شد و تبدیل به خاکستر گردید. (فخرایی: ۱۳۵۴، ۱۵۱؛ روزنامه جنگل، س2، ش1، شوال ۱۳۳۶، ص ۴)
لیکن هنگام اقدام به آتش زدن خانه دوم (خانه حاجی احمد کسمایی/حاجی احمدآقا که از قائدین فداییان جنگل بود و به سبزهمیدان منتهی میگردید)، همسایهها و مجاورین با آهنگ تضرعآمیز و اعتراض، انگلیسیها را منصرف کردند؛ با این حال، خانه مذکور را چاپیده، غارت کرده و سپس مخروبه و ویران نمودند. همچنین خانههای مجاور که متعلق به مرحوم شیردلخان و شرکت متحده بود، به همراه عمارت مجاور بانک روسی، خانه اسعدالحکماء، تکیه مستوفی، سینمای خورشید و قسمتی از مهمانخانه متروپول (اداره آمار فعلی) را بهکلی سوزاندند یا غارت کردند. (فخرایی: ۱۳۵۴، ۱۵۱؛ روزنامه جنگل، همان، ص ۴)
انگلیسیها پس از این وقایع به بازرسی خانهها پرداخته و هرجا به وجود مجاهدی بدگمان میشدند، بی محابا داخل شده و افرادش را به گلوله میبستند. از جمله کسانی که در معرض این جنایت واقع شدند، باید از محمد راد، ابراهیم دوانگر، علیاکبر نظامی، ابراهیم تهرانی و شیخ حسن (خادم مسجد بادیالله) نام برد. در این بازرسیها، یک زرهپوش از پیش و یک جوخه سرباز هندی از دنبال، همراه افسر انگلیسی در حرکت بودند. آنها حتی حاجی شیخ حسین لاکانی، روحانی معروف را به اتهام پناه دادن به مجاهدین توقیف کردند. (فخرایی: ۱۳۵۴، ۱۵۱)*
به راهنمایی چند نفر از رؤسای مرتجعین گیلان، خانههای مرحوم سردار همایون، حاج محمدعلی، آقای داودزاده، حاج میرزا محمدرضا مجتهد، حاج سیدمحمود مجتهد، مرحوم حاجی میرجلیل، حاج رستم بادکوبهای، کربلایی آقابالا مطبعه، عبدالرزاقخان شفتی، یوسفخان شفتی و افتخارالتجار یکسره غارت شد. آنها چندین باب از دکانهای بازارچه سبزهمیدان را شکافته و چندین هزار تومان اجناس کسبه بیطرف را بردند. در تمام این خانهها، پس از بردن اموال، درها و پنجرهها را شکسته و اهالی را مورد اذیت و حبس قرار دادند. سپس به انحلال ادارات پرداخته و توسط «سردار کل»، حکمران نظمیه، عدلیه و بلدیه را منحل و تمام دوایر را متصرف شدند. *(روزنامه جنگل، همان، ص ۴ و ۵)
پس از آنکه سردار کل به سوی تهران حرکت نمود، «مایر» انگلیسی به عنوان حاکم رشت تعیین شد. کمیسیونی تحت ریاست مایر و با حضور افرادی چون بحرالعلوم، حاج میرزا ابوالحسن، پسرهای شریعتمدار و آقا شریف (اغلب از طایفه حاج سمیع) تشکیل شد که به راهنمایی آنها غارتها و چپاولهای اخیر صورت میگرفت. فراشهای قدیم و اوباش را به اسم کدخدا بر محلات مسلط کردند و وضع چوب و فلک، شکنجه و کاوش جیب مردم (مشابه دوره محمدعلیمیرزا) شیوع یافت. در این ایام، بیش از سه میلیون از اموال مردم به اردوی انگلیسیها حمل شد. (روزنامه جنگل، همان، ص ۵)
فعلاً حال رشت بهقدری اسفآور است که هر بینندهای را گرفتار رقت میکند. کمیسیونی هم به نام «ترتیبات» تشکیل دادهاند که هر ماه از هر خانه و دکان چهار قران میگیرند. تا امروز، اوضاع شهر به قراری است که شرح دادیم. (روزنامه جنگل، همان، ص ۶)
در این واقعه مکان های زیر توسط انگلیسی ها در آتش سوخت:
۱. عمارت عزتاللهخان در سبزهمیدان.
۲. خانه حاجی احمد کسمایی (حاجی احمدآقا).
۳. خانههای مجاور متعلق به شیردلخان و شرکت متحده.
۴. عمارت جوار بانک روسی.
۵. خانه اسعدالحکماء.
۶. تکیه مستوفی.
۷. سینمای خورشید.
۸. قسمتی از مهمانخانه متروپول.
۹. چاپخانه آقابالا مطبعه*.
۱۰. غارت خانههای اشخاصی چون سردار همایون، حاج میرزا محمدرضا مجتهد، حاج سیدمحمود مجتهد، عبدالرزاقخان شفتی و...