رحلت آیت‌الله سیدحسن بحرالعلوم رشتی (21 شهریور 1356ش)

21 شهریور 1356

آیت‌الله سید حسن موسوی (بحرالعلوم) فرزند سید حسین، در ۱۲ خرداد ۱۲۶۸ ش در رشت متولد شد. ایشان از آنجا که از نواگان سید مهدی بحرالعلوم بودند، به «بحرالعلوم» معروف شدند. پدر ایشان، «میرآقا»، از علمای عصر مشروطه بود که از طرف آیت‌الله ملا محمد خمامی به نمایندگی اولین دوره مجلس شورای ملی برگزیده شده بود و به نمایندگی از ایشان و آیت‌الله شیخ فضل‌الله نوری به نجف رفته بود تا با مراجع آن شهر گفتگو کند. در راه بازگشت به رشت، سید حسن که در آن زمان نوجوانی بیش نبود، همراه پدر و برادر بزرگش بود؛ اما در قزوین، مشروطه خواهانی غرب‌زده به رهبری حاجی احمد نقاش، میرآقا را به جرم مشروعه‌خواهی دستگیر کرده و او را به همراه پسر بزرگش، سید جواد، به شهادت رساندند. در آن واقعه، سید حسن موفق شد خود را مخفی کرده و زنده بماند تا در آینده مسئولیت‌های بزرگی را ایفا کند. (سایت رنگ ایمان به نقل از حجت‌الاسلام سید محمدتقی موسوی / فخرایی: ۱۳۹۴، ۴۵)

ایشان تحصیلات خود را ابتدا از مدرسه سپهسالار تهران آغاز کرد و سپس به نجف اشرف نزد علمای این شهر رفت و در آنجا به تحصیلات اجتهاد عالی در فقه و اصول پرداخت. (مرکز بررسی اسناد تاریخی: ۱۳۸۹/۱، ۵ / سایت رنگ ایمان) اساتید اصلی ایشان در نجف، آیات آخوند خراسانی، اصفهانی و نایینی بودند و در نهایت به مجتهدی مسلم تبدیل شد و چهار اجازه نامه معتبر در اجتهاد و نقل روایت از سوی آیت‌الله العظمی نائینی، آیت‌الله العظمی سید ابوالحسن اصفهانی، آیت‌الله سید حسین اشکوری و اجازه امور حسبیه از سوی آیت‌الله سید حسین بروجردی دریافت کرد. (سایت رنگ ایمان)

سید حسن بحرالعلوم از هم‌دوره‌های حاج شیخ کاظم صادقی و شیخ محمد یزدی (فرزند حاج شیخ محمدحسین یزدی) بود و سالیان دراز در رشت در جوار سید محمود ضیابری (ارشد روحانیون حوزه گیلان) به حل و فصل امور شرعی مردم می‌پرداخت. (فخرایی: ۱۳۹۴، ۴۵)


در دوران فعالیت سیاسی و اجتماعی، ایشان در زمان اجرای طرح کشف حجاب توسط رضا شاه، به شدت با آن مخالفت کرد که در نتیجه آن حدود ۱۵ روز توقیف گردید. (مرکز بررسی اسناد تاریخی: ۱۳۸۹/۱، ۵) همچنین در تاریخ 11 آبان سال 1341ش، با دعوت آیت‌الله ضیابری، بحرالعلوم و سید حبیب‌الله موسوی، حدود سه هزار نفر در مقابل مسجد کاسه فروشان رشت گرد آمدند و قطعنامه‌ای صادر شد که در آن دولت مکلف گردید به فرامین قرآن احترام گذاشته و عمل کند و مواردی که خلاف نص صریح قانون است را حذف نماید، زیرا در صورت تصویب، از نظر مردم مسلمان فاقد اعتبار است. (مرکز بررسی اسناد تاریخی: ۱۳۸۹/۱، ۵)

در پی این اقدامات، مرحوم بحرالعلوم از وعظ ممنوع شد و به فرمان سرلشکر پاکروان دستگیر و زندانی گردید. سرانجام در سال ۱۳۵۰، اداره کل سوم در نامه‌ای به ساواک استان گیلان دستور داد که برای اجازه منبر رفتن، تعهدی از وی اخذ گردد. (مرکز بررسی اسناد تاریخی: ۱۳۸۹/۱، ۵)

در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۴۲، امام خمینی (ره) نامه مهمی به آیت‌الله بحرالعلوم نوشت و در آن اهداف و راهکارهای مبارزه را تشریح کرد و فرمود: «این جانب عازم هستم تا آنجا که ممکن است اقدام کنم و از هر چه پیشامد کند هراسى نکنم، تا بلکه تکلیف شرعى خود را ادا کرده باشم. اگر [در] شمال نشریه‏‌هایى به عنوان پشتیبانى از مقاصد اسلامى [منتشر] شود ظاهراً مؤثر است.» (خمینی: ۱۳۸۹/۱، ۲۰)

ساواک در سال ۱۳۵۴ در گزارشی درباره وی نوشت: «وی از علمای طراز اول رشت بوده و جز عده‌ای از مالکین سابق که به وی ارادت می‌ورزند، وجهه عمومی خاص دیگری ندارد و از روحانیون مخالف و طراز اول اصلاحات ارضی بوده و اکثر تحریکات را باعث گردیده و روحانیون مخالف را برای حرکت به تهران آماده می‌کرد و در هنگام رفتن به ابراز مخالفت دستگیر و مدتی زندانی بوده است.» (انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گیلان، کتاب ۱ صفحه ۵)

مرحوم آیت‌الله بحرالعلوم امام جماعت مسجد گلشن (جامع) رشت بود. ایشان پس از یک دوره بیماری، در ۲۱ شهریور ۱۳۵۶ ش (مصادف با ماه رمضان ۱۳۹۷ ق) رحلت نمودند و گیلان را عزادار ساختند. مراسم سوگ ایشان در نقاط مختلف کشور برگزار شد و سیل پیام‌های تسلیت از قم، نجف و مشهد به رشت سرازیر گشت. مزار این عالم مبارز در صحن مطهر رضوی در مشهد مقدس واقع است. (انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک / سایت رنگ ایمان)

تاکنون نظری برای این رویداد ثبت نگردیده است
جهت ثبت نظر پیرامون رویداد ابتدا در سایت ورود کنید
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال