در اوايل قرن چهارم هجرى، جستانيان براثر اختلاف شديد خانوادگى و نيز ظهور رقيب سرسختى چون كنگريان يا مسافريان ضعيف شدند. ظهور و پيروزى مسافريان موقعيت جستانيان را به خطر انداخت؛ به‌گونه‌اى كه تصرف ارتفاعات ديلم از جمله رودبار را به اين خاندان سپرد، و مركز حكومت خود را به لاهيجان انتقال داد. بدين ترتيب از اوايل قرن چهارم در بخشى از خاك گيلان و ديلمان خاندان ديگرى ظهور يافتند كه رقيب جستانيان بودند. اين خاندان به نام‌هاى گوناگونى چون مسافريان، لنگريان، كنگريان، سلاريان و سالاريان شناخته شده‌اند. مركز حكومت مسافريان در طارم بود.( شریعتی فوکلایی: 1388، 41 و 42)
"آل مسافر" سلسله‌ای شیعی اسماعیلی بودند که در قرن چهارم ق از دیلم ظهور کردند، سپس مناطق شمال غربی ایران تا ارمنستان را تحت سلطه خویش درآوردند.
"محمّد بن مسافر" بنیانگذار حکومت آل مسافر است که نام اصلی وی سالار بود و به همین جهت آن خاندان را "سالاریان" نیز می‌نامند. "کنگریان" نام دیگری است که به این خاندان اطلاق می‌شود. زیرا یکی از اجداد معروف آنان نام "کنگر" داشته است. (چلونگر و شاهمرادی: 1395، 83)
پس از زندانى شدن محمد بن مسافر در 330ق به وسيلۀ پسرانش ، خاندان آل مسافر به دو شعبه تقسيم شد. شاخه دیلم آل مسافر توسط وهسودان بن محمد رهبری می‌شد و مرزبان، پسر دیگر محمد بن مسافر به سوی آذربایجان رفت و حکومت سالاریان آذربایجان را بنیاد گذارد. (باسورث: 1381، 292-294)
یکی از رویدادهای بزرگ در زمان حکمرانی آل مسافر و پادشاهی سالار مرزبان ، هجوم روس ها به اران و دست یافتن ایشان بر بردعه در سال 332 ق است که کرسی و بزرگ ترین شهر آن ولایت بود. نايب مرزبان در بردعه، با پنج هزار مرد جنگى از ديلم و ديگران به قتال بيرون آمد. روسها ايشان را شكست دادند و از ديلم بسيارى را كشتند و آنان را تا درون شهر تعقيب كردند. روسها دست به كشتار مردم زدند و اموالشان را به غارت بردند و جمعى را نيز برده ساختند. (ابن‌اثیر: 1385ق/8 ، 412) و  (ابن‌خلدون: 1363/3، 730و731)
کهن ترین  گزارش تاریخی در زمینه رسم انتظار فرج و ظهور منجی (عج) ، در زمان حکومت " آل مسافر" در منطقه " بَذّ " (شمال شهرستان اهر و جنوب غربی کلیبر) آمده است. ( نک ابودلف: 1354، 47)

سال 330ق : مرگ محمدبن مسافر و آغاز حکومت آل مرزبان (رابینو: 1364، 94)