حاج شیخ حسن اعتماد شمس گیلانی در سال ۱۳۴۷ قمری (۱۳۰۷ شمسی) در رشت متولد شد. پدر ایشان، حجة‌الاسلام و المسلمین حاج شیخ علی رشتی ملقب به «اعتماد الواعظین» (۱۳۸۹-۱۳۱۳ ق)، از مشهورترین خطبا و وعاظ گیلان و شاگرد آیات عظام حاج شیخ عبدالکریم حائری، میرسیدعلی یثربی کاشانی و میرزا مهدی آشتیانی بود. ایشان همچنین فرزند عالم جلیل و واعظ نامی، حاج ملا آقا جان شمس بود.
ایشان پس از گذراندن دوران کودکی و فراگیری قرآن و مقدمات ادبیات و معالم نزد پدر بزرگوارش و آیت‌الله شیخ مهدی لاکانی، در شهریور ۱۳۲۰ شمسی به قم آمد. وی پس از آموختن معانی، بیان و شرح لمعه، در سال ۱۳۲۱ شمسی به نجف اشرف مهاجرت کرد و سطوح عالیه را نزد حضرات آیات شیخ عبدالحسین رشتی، سید احمد اشکوری و شیخ عبدالنبی عراقی به پایان رساند. سپس در دروس خارج محضر آیات عظام میرزا آقای اصطهباناتی، سید جمال گلپایگانی، شیخ محمدعلی کاظمینی و سید ابوالقاسم خویی حاضر شد و با جدیت و کوشش فراوان در تکمیل مبانی علمی خویش کوشید. سرانجام در اواخر سال ۱۳۲۵ شمسی به قم بازگشت و به تحصیل در محضر آیت‌الله حاج سیدمحمد تقی خوانساری و تبلیغ دین در مساجد مختلف پرداخت.
ایشان در سال ۱۳۲۵ شمسی به تهران رفت و به عنوان سخنگوی «اتحادیه مسلمین»، با حاج سراج انصاری به همکاری و فعالیت سیاسی پرداخت و برای تبلیغ در شهرهای مختلف ایران سفر کرد. اما پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، یک‌باره دست از فعالیت‌های سیاسی کشید و تماماً به تألیف و تبلیغ دین روی آورد. در سال ۱۳۴۲ شمسی، همراه با جمعی از وعاظ تهران دستگیر شد و چند ماهی را در زندان قزل‌قلعه به سر برد. وی پس از آزادی، در عرصه‌ی تألیف و تبلیغ در داخل و خارج از کشور (از جمله انگلیس، فرانسه، آمریکا و کشورهای اسلامی) فعال بود و در این مسیر لحظه‌ای نیاسود.
از این واعظ نامی، تألیفات فراوانی بر جای مانده است که عبارتند از:
۱. تاریخ علما و شعرای گیلان
۲. کشکول شمس
۳. ترجمه مکالمات حضرت رضا (علیه السلام)
۴. شرح و ترجمه ۲۰۱ حدیث اخلاقی و اجتماعی
۵. اوراق سیاه (گوشه‌ای از جنایات بنی‌امیه)
۶. ترجمه قصیده تائیه دعبل خزاعی
۷. باغ وحش: دورنمای دنیای امروز
۸. شعله‌های آتش: سخنان امام حسین (علیه السلام) و یارانش
۹. نهج‌البلاغه: نامه‌های امیرالمؤمنین (علیه السلام) به دوستان و دشمنان
۱۰. شرح و ترجمه زیارت عاشورا
۱۱. اندیشه مادی و معنوی (ترجمه «مطارحات فی الفکر المادی و المعنوی» - اثر خود ایشان)
۱۲. حکومت منهای دین (ترجمه «العلمانیه» نوشته محمدمهدی شمس‌الدین)
۱۳. خیام ریاضیدان، خیام لاابالی نیست
۱۴. نامه آدمیت: شرح و تفصیل نامه ۳۱ نهج‌البلاغه (در ۲ جلد)
۱۵. آفت اجتماع: زندگینامه خودنوشت
این عالم و واعظ دلسوز جامعه، در ۷۵ سالگی، در ۲۷ جمادی‌الثانی ۱۴۲۴ قمری (۴ شهریور ۱۳۸۲ شمسی) بدرود حیات گفت و پس از تشییع در تهران، در قبرستان ابوحسین قم به خاک سپرده شد. (انصاری قمی، ۱۳۸۸، ص۳۳۸-۳۳۹)