کشمکش های داخلی علویان موجب تقویت نیروی روسای دیلمی گیلی شده بود. از میان این منازعات سردارانی چون لیلی بن نعمان، ماکان کاکی، اسفار بن شیرویه، حسن بن فیروزان و مرداویج سر بر آوردند که هر یک با اقدامات خود نقش بسزایی در حوادث آتی منطقه ایفا کردند و بر علیه خلفای عباسی قیام هایی را رهبری کرده‌اند. زمینه هایی که منجر به ظهور آل‌بویه شد.
لیلی بن نعمان که منسوب به خاندان فولادوند از ملوک گیل و دیلم بود. (ابن‌فندق: 1361، 93)
یکی از سرداران در خدمت حسن بن قاسم داعی صغیر بود و ولایت گرگان را داشت او را مردی با داد و دهش دلیر و بی باک توصیف کرده اند. .(حجتی: 1393، 68)
در سخاوت و کرم بی‌نظیر زمان خود بود و اکثر امرای اطاف کمر انقیاد و اطاعت او در میان بسته متوجّه ملازمت او شدند. (تتوی: 1382/3، 1716)
نقش پررنگ تلاشهای نظامی لیلی در تثبیت قدرت اطروش و گسترش قلمرو حکومتی وی باعث گردید فرزندان اطروش او را "لمؤید لدین الله" و "المنتصر لآل رسول الله" خواندند. او هم چنین در عهد امارت حسن بن قاسم، ری را فتح کرد و به نام داعی خطبه خواند. (حجتی: 1393، 68)
به دنبال این فتح در یک لشکرکشی جاه طلبانه عازم خراسان شد و در رویارویی با حمویه در گرگان، سپهسالار سامانیان (حمویه) پس از نبردی سخت که قتل بسیاری از بزرگان دیلمی را در پی داشت شکست خورد سامانیان برای گرفتن زهر چشم از علویان سر لیلی را برای خلیفه فرستادند. این واقعه در ربیع‌الاول سال 339ق رخ داد. (ابن‌خلدون: 1363/3، 34و35)
محمد وراق جرجانی، شاعر شیعی، پس از کشته شدن لیلی‌ در رثای او شعری سرود.(مرزبانی: 1379ق، 428)

پ.ن . اینکه ابومسلم خراسانی و... در مقابل بنی‌امیه یا مرداویچ، بابک خرمدین، یعقوب لیث صفاری و ... در مقابل عباسیان ایستادند، نمی‌توان ضد اسلام بودنشان را اثبات کرد. چون علویان مسلمان ، آل‌بویه مسلمان نیز در مقابل عباسیان ایستادند و حکومت مجزّایی در موازات عباسیان تشکیل دادند. حکومت های ایرانی دیگری مثل طاهریان، صفاریان، سامانیان، زیاریان و... نیز که حکومت های مستقلی در مقابل عباسیان تشکیل دادند ، مسلمان ماندند و با توجه به استقلالی که داشتند ، دینشان را تغییر ندادند. لازم به ذکر است نهضت شعوبیگری ایرانی نیز در مقابل تبعیض نژادی بنی‌امیه و احیای فرهنگ ایرانی تشکیل شد نه مبارزه با اسلام و نامشان را از این آیه قرآن گرفتند: " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا  إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ  إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ "حجرات / ۱۳ اینکه افرادی در این جنبش ها مبارزه با اسلام را هدف اصلی‌شان قرار داده بودند، دلیل دیگری می‌خواهد غیر از این دلیلی که در بالا ذکر شد.