علاوه بر  "قارب دیلمی" برخی از منابع از وجود یک شهید ایرانی دیگر در کربلا خبر می‌دهند.
نام "اسلم" (م 61ق) در بیشتر مآخذ به صراحت ذکر نشده ، او را اسلم بن عمرو نامیدند. .(مامقانی: 1352ق/1،  125) برخی او را واضح غلام نامیده‌اند. (امین: 1403ق/ 3، 303) و (مقرم: 1426ق، 259) برخی نام او را سلیمان (طبری: بی‌تا/5، 469)  و سلیم (طوسی: 1373، 101) هم نوشته‌اند. نژاد او را ترک از تبار دیلم ذکر کرده‌اند.  (الموسوی الزنجانی: 1402ق، 100) و (نک سنگری: 1386/2، 801 -811)

در  حلیه الأولیاء و طبقات الأصفیاء نوشته ابونعیم (م430ق) و کفاية الطالب في مناقب علي بن أبي طالب عليه السلام نوشته محمد بن یوسف گنجی (م658ق) از اسلم بن عمرو سخن به میان آمده است: اسلم از غلامان امام حسین (ع) بود و آن‌گونه که معروف است، امام حسین (ع) او را پس از وفات برادرش امام حسن (ع) (3-50 ق) خرید و سپس به فرزندش، علی بن حسین (ع) (38- 95ق)، بخشید. پدر اسلم، عمرو، ترک زبان بود. اسلم نیز در برخی امور، کاتب امام حسین (ع) بود. وقتی امام حسین (ع) از مدینه به سوی مکه حرکت کرد، اسلم همراه و ملازم ایشان بود و تا کربلا نیز با او بود. (نک حائری شیرازی: بی‌تا، 470) و (امین: 1403ق/3، 303و304) 

او را از غلامان امام حسین علیه‌السلام می‌دانند، (خوارزمی:1381/2، 28) و (مجلسی: 1403ق/45، 30) و (بحرانی: 1375/17، 273) برخی او را متعلق به حرّ می‌دانند. (ابن‌شهرآشوب: 1379ق/4، 104)

وى قارى قرآن، داناى به زبان عربى و در مواقعى كاتب امام حسين عليه السلام بوده است. روز عاشورا از امام عليه السلام اذن ميدان گرفت و آهنگ پيكار كرد. .(مامقانی: 1352ق/1،  125) و (سماوی: 1384، 89) او عبد مکاتب  بود و پدرش ترک، که پس از مدتی اسلام آورد. (عقیقی: 1382، 94)
چون امام حسین (ع) اسلم را علاقمند به قرآن وتلاوت آن یافت، او را به فرزندش امام زین‌العابدین (ع) بخشید و در حادثه عاشورای 61ق نیز توسط ایشان آزاد شد. .(مامقانی: 1352ق/1،  125) و (الموسوی الزنجانی: 1402ق، 100)
وقتی که اسلم بن عمرو در مقابل ابی عبدالله ایستاد و اذن میدان خواست آن حضرت به او گفت برو در کنار فرزندم علی بن الحسین باش و او وقتی که آمد کنار امام سجاد در مقابلش نشست، گریه می‌کرد و اشک می‌ریخت و با اصرار زیاد از آن حضرت، اذن میدان می‌خواست و می‌گفت: به من اجازه بدهید تا به جنگ این ناکسان بروم. آن حضرت به او فرمود تو در راه خدا آزادی او هم با خوشحالی زیاد برخاست و به طرف دشمن رفت و در حالی که امام سجاد (ع) از کنار خیمه از دور به او نگاه می‌کرد او مردانه جنگید تا به شهادت رسید. (یزدی حائری: 1436ق، 223و224)
سماوى رجز زير را به اين غلام نسبت داده است:
أَميرى حُسَيْن وَنِعْمَ‌ الْاَمير سُرورُ فُؤادَ البَشيرِ النَّذير (سماوی: 1384، 89)
فرماندۀ من حسين عليه السلام است؛ و چه خوب فرماندهى! [ همانا او] مايۀ شادمانى قلب رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم است.
پاره‌اى از مآخذ رجزى را براى اين غلام ذكر كرده‌اند:
اَلْبَحرُ مِنْ‌ طَعنى وَضَربي يَصْطَلي وَالْـجـوُّ مِـنْ‌ سَهمي وَنَبلي يَمْتلي
اذا حِـسـامـي فِي يَميني يَنْجَلي يَنشَقُّ‌ قَلْبُ‌ الْحاسِدِ المُبَجَّلِ‌ (خوارزمی:1381/2، 28) و (ابن‌شهرآشوب: 1379ق/4، 104) (حائری: 1418ق/2، 300) و (حائری شیرازی: بی‌تا، 470)
دريا از ضربت نيزه و شمشيرم مى‌جوشد؛ و آسمان از تيرم پر مى‌شود.
آنگاه كه تيغ در كفم آشكار شود؛ قلب حسود متكبر شكافته مى‌شود.
6 تن از یاران امام حسین (ع) در کوفه به شهادت رسیدند. 17تن از شهدای کربلا از بنی هاشم هستند. شهدای غیر بنی‌هاشم که نامشان در زیارت ناحیه مقدسه ، رجال طوسی و رجال طبری آمده است 82 نفر است که یکی از آنها "اسلم بن عمرو" می‌باشد. همچنین غیر بنی هاشمی که نامشان در منابع متاخرتر مثل زیارت رجبیه و مناقب ابن‌شهرآشوب و مثیرالاحزان و لهوف آمده 29 نفر می‌باشد. (به نقل از فهرست کتاب انصارالحسین نوشته محمدمهدی شمس‌الدین (1312-1379))
"اسلم بن عمرو" را از شهدای حمله اول (بدون مبارزه) ذکر کرده‌اند. (الموسوی الزنجانی: 1402ق، 94و95)  او در روزعاشورا 61ق به یاری امام حسین(ع) شتافت و در  نبردی تن به تن با سپاه یزید بعد از قتل هفتاد نفر از آنان، به شهادت رسید و جزو هفت نفری  است که در بالین امام حسین (ع) به دیار باقی شتافت. (مجلسی: 1403ق/45، 29و30) و (بحرانی: 1375/17، 273) و (قمی: 1379، 266)  امام حسین (ع) گونه‌اش را بر گونه اسلم نهاد. در این هنگام، اسلم چشمانش را گشود، لبخندی زد و گفت: «چه کسی چون من است که فرزند رسول خدا (ص) گونه‌اش را بر گونه‌ام نهاده؟» (خوارزمی:1381/2، 28) و (حائری: 1418ق/2، 300) و  (دربندی: بی‌تا، 287)


پ.ن کورت فریشلر (19903-1970 م) از قول نعمان بن ابی‌عبدالله معروف به ابوحنفیه مورخ شیعه و از قول مورخ دیگر به‌نام قاضی سعدالدین ابوالقاسم عبدالعزیز معروف به ابن بیراج... شمار ایرانیانی که در شب دهم محرم خود را به امام حسین (ع) رسانیدند و روز بعد در جنگ کشته شدند را بیست نفر اعلام می‌کند. (فریشلر: 1387، 198)
پ.ن در کتاب تحلیلی-انتقادی "مع الرکب الحسینی من المدینه الی المدینه" انصار موالی امام حسین (ع) را در عاشورای 61ق ، 17 نفر ذکر می‌کند که در میان آنها: اسلم بن عمرو (مولی امام حسین علیه‌السلام) ، واضح ترکی (مولی الحرث المذحجی السلمانی) ، غلام ترکی (مولی للحر بن یزید الریاحی) قرار دارند. (الشاوی: 1386، 214) که این هر سه تن را در اکثر منابع یک نفر می‌دانند.
پ.ن زادگاه اسلم دیلمی را حدد قزوین تا گیلان می‌دانند.(الموسوی الزنجانی: 1402ق، 100). از این روست که او را از مفاخر قزوین نیز ذکر می‌کنند.
پ.ن دکتر محمدرضا سنگری (زاده 1333) در سرفصلی تحت عنوان "شهیدی از دیلمان ایران" قبل از بیان ادبی زندگانی " اسلم" که از جنگل های انبوه دیلم شروع می‌شود، به دکر منابعی در مورد تنها شهید ایرانی کربلا می‌پردازد.
پ.ن در اسلام یادگیری و نوشتن یکی از راههای آزادی بود و عبد مکاتب پس از مدتی نوشتن، آزاد می‌شد.
پ.ن البته بیشتر منابع متاخر این رجز را به "عمرو بن جناده" نسبت داده‌اند.