در دورانی که استعمار انگلیس بر منطقه سایه افکنده بود، تلاشی سازمان‌یافته برای حذف اثرگذاری مراجع تقلید و علمای بزرگ از خاک عراق صورت گرفت. تبعید مراجع و علما، به‌ویژه آیت‌الله محمدمهدی خالصی، موجی از اعتراضات و همبستگی را در سراسر ایران به راه انداخت. استان گیلان نیز به دلیل جایگاه ویژه روحانیت در این منطقه، واکنش سریع و تندی نشان داد.

در پی خبر اقدام انگلیس نسبت به اخراج مراجع تقلید و علماء از عراق و تبعید آیت‌الله محمدمهدی خالصی از عراق به ایران و اعتصاب و تجمع در بیشتر شهرهای ایران و در پی رسیدن خبر تلگرام علمای تهران به گیلان، روحانیون گیلان قصد داشتند تعطیل عمومی نمایند و دکاکین و بازارها را ببندند و در تلگراف‌خانه تحصن اختیار کنند تا مراجع تقلید به بین‌النهرین بازگردانده شوند. در این میان، توسط آقاسید عبدالوهاب صالح ضیابری و آقای حاجی سیدمحمود و آقا‌شریف مجتهد مذاکراتی به عمل آمد که از این قضایا جلوگیری نمایند و تا یک اندازه هم موفقیت حاصل شد. قونسول انگلیس هم که دیروز عصر به ملاقات کارگزار گیلان آمده بود اظهاراتی نمود و به سفارت خودش در طهران گزارشاتی اطلاع داد (بهبودی: ۱۳۸۹، ج ۳، ۲۰۲).

این التهابات مردمی و تلاش‌های روحانیون برای تعطیلی بازارها و تحصن در مراکز اداری، تنها با واکنش‌های محلی محدود نماند و لرزه بر پیکره مدیریت سیاسی و نظامی منطقه انداخت. فشار روانی حاصل از این همبستگی، دولت را به این باور رساند که فضای رشت در آستانه یک شورش گسترده است و برای مهار این وضعیت، تصمیم گرفت نیروهای نظامی را تجهیز و اعزام کند؛ به‌طوری که محمدحسین آیرم رییس تیپ شمال امروز از طرف وزارت جنگ دستور یافت، استرآباد را به مقصد رشت ترک کند. این دستور برای جلوگیری از ناآرامی‌های احتمالی رشت به واسطه‌ی اخراج مراجع تقلید و علمای بین‌النهرین از عراق داده شد (همان: ۲۰۸)

بنا به گزارش روزنامه‌ی ایران شماره‌ی 1407 صفحه 2، پس از استماع خبر ناگوار تبعید علمای نجف اشرف در برخی از شهرها مانند دامغان مردم در تلگراف‌خانه متحصن شدند وبه صدای واشریعتا واسلاما ماتم زده‌اند. نظیر این ماجرا با تفاوت‌های در  لاهیجان و رشت نیز تکرار شد. (همان، 231)