فریدون نوزاد، شاعر، نویسنده و محقق، در شهر رشت متولد شد (در برخی منابع سال تولد ایشان ۱۳۰۱ هـ.ش و در برخی دیگر ۶ بهمن ماه ۱۳۰۶ در محله درویش مخلص رشت ذکر شده است). ایشان تحصیلات ابتدایی را در رشت و سه سال نخست متوسطه را در دبیرستان‌های شاپور و قاآنی رشت گذراندند و سه سال دوم متوسطه را در دبیرستان نظام تهران سپری کردند. به دلیل جریانات سیاسی سال ۱۳۲۰، پس از اخذ دیپلم نتوانستند به تحصیلات خود ادامه دهند. (تلخیص کتاب نام آوران گیلان، ج۱، صص ۲۸۱-۲۸۵)
آغاز فعالیت‌های هنری و تئاتری
علاقه ایشان به تئاتر از سال ۱۳۱۶ آغاز شد و ابتدا در نمایش‌های دبیرستانی مشارکت کردند. سشپس در «شرکت هنر» و «استودیو درام رشت» نام‌نویسی کرده و پس از تعطیلی این مراکز، در کلاس تئاتر دریابیگی حضور یافتند. همچنین تجربه‌ی حضور در جلسات تئاتر عبدالحسین نوشین و کلاس تئاتر پروفسور داویدسن را داشتند که باعث غنای تجربیات نظری ایشان در زمینه نمایش شد. ایشان تا سال ۱۳۳۲ به‌طور جدی در پیگیری تئاتر بودند.
سیر زمانی فعالیت‌های تئاتری و هنری
- ۲۶ مرداد ۱۳۲۳: در نمایش‌نامه‌ی «ریشارد دارلینگتون» در سالن رشت، در نقش «دکتر گرای» بازی کردند. این نمایش توسط شرکت سهامی هنر گیلان اجرا شد و اولین بازی فریدون نوزاد، فیض‌خواه و فرخ‌لقا پوررسول بود. (فکر جوان: س ۲۰، دوره سوم، ش ۳۲۶، ۶)
- ۱۴ اردیبهشت ۱۳۲۴: در نمایش‌نامه‌ی «قضاوت دنیا» (جزای روزگار) اثر برچسگادف، در نقش «ایوان پطروویچ» در شهرهای رشت، بهشهر، قایم‌شهر، ساری و بابل به ایفای نقش پرداختند. (فریدون نوزاد: ۱۳۶۸، ۲۱۱)
- اول آبان ۱۳۲۴: با همکاری سیدمحمد رییس‌زاده ضیابری، کیهان دیوان‌بیگی و دیگران، «کانون هنرپیشگان پیروز گیلان» را در ساختمان مدرسه‌ی راهنمای سعادت (محله آفخرای رشت) تشکیل دادند. (فریدون نوزاد: ۱۳۶۸، ۲۳۸ / حاج‌علی‌عسکری: ۱۳۵۹، ۶۶)
- ۲۰ آبان ۱۳۲۴:* فریدون نوزاد کارگردانی نمایش‌نامه‌ی «خدا و حقیقت» اثر محمود مدنی را بر عهده داشت که در حین تمرینات آن توسط هنرمندان کانون پیروز، با کناره‌گیری کتبی سیدمحمد رییس‌زاده ضیابری، اختلافاتی در کانون ایجاد شد. (فریدون نوزاد: ۱۳۶۸، ۲۴۲)
- ۱۷ اسفند ۱۳۲۴: نمایش سه پرده‌ای «محکومین محیط» اثر فریدون نوزاد در سن نمایش شهرداری رشت اجرا شد. در هنگام افتتاحیه، ایشان به اشتباه «نعمتی» معرفی شدند که سپس توسط مسیو آرام میناسپور تصحیح شد. (فریدون نوزاد: ۱۳۶۸، ۲۶۳)
- سال ۱۳۲۴: در نمایش‌های «دختر خودپسند» (نوشته خسرو تسلیمی)، «ده نمره اشتباه» (اثر احمد قاسم‌زاده برومند) و «نفرین خنیاگر» (اقتباس از ادبیات آلمان) در سالن آوادیس ارامنه‌ی رشت به بازیگری پرداختند. (حاج‌علی‌عسکری: ۱۳۵۹، ۶۶)
- سال ۱۳۲۵: در نمایش‌نامه‌ی «عشق و خیانت» (نازیا) اثر خودشان، که به کارگردانی محمد رییس‌زاده ضیابری به مدت ۱۱ شب در تالار آوادیس ارامنه اجرا شد، حضور داشتند. (فریدون نوزاد: ۱۳۶۸، ۲۸۴)
- ۲۶ اردیبهشت ۱۳۲۷: نمایش «در منجلاب بدبختی» اثر فریدون نوزاد به کارگردانی سیدمحمد رییس‌زاده ضیابری به نفع انجمن مبارزه با الکل و تریاک در سالن آوادیس ارامنه اجرا شد. (فریدون نوزاد: ۱۳۶۸، ۲۹۰)
- ۱۷ مرداد ۱۳۳۰: کارگردانی نمایش‌نامه‌ی «سقوط تخت‌جمشید» در باشگاه حزب ایران رشت. (گیلان ما، س ۱، ش ۸۲، ۴)
- ۱۸ مرداد ۱۳۳۱: نمایش‌نامه‌ی «مجاهد» اثر فریدون نوزاد در کلوپ حزب ایران اجرا شد که موضوع آن زندگی محمود ژولیده در جنگ منجیل بود. (گیلان ما: س ۳، ش ۱۲۰، ۲)
فعالیت‌های مطبوعاتی و سیاسی
فریدون نوزاد از سال ۱۳۱۹ با جامعه مطبوعات، به‌ویژه فصلنامه «گیلان ما» و ماهنامه «ره آورد گیل» همکاری داشت.
- ۲۹ مهر ۱۳۳۰: سردبیری «روزنامه‌ی صفدر» (ارگان سازمان بازاریان جوان) به مدیریت محمدصادق غنچه. (رضانوزاد: ۱۳۹۱، ۸۰)
- ۲۹ آذر ۱۳۳۰: نویسندگی در «روزنامه‌ی هفگز» (ارگان حزب ایران) با نام‌های مستعار «جغله» و «گیله مرد». (رضا نوزاد: ۱۳۹۱، ۱۳۰)
- ۸ اردیبهشت ۱۳۳۱: مقاله‌نویسی در «روزنامه‌ی طالب حق» به مدیریت محمد جوادی. (رضا نوزاد: ۱۳۹۱، ۸۱)
- ۲۵ مرداد ۱۳۳۲: تأسیس و انتشار شماره‌ی طلیعه «روزنامه‌ی انسان سوسیالیست». (رضا نوزاد: ۱۳۹۱، ۲۷)
- ۱۵ مهر ۱۳۳۲: توقیف روزنامه‌های «انسان سوسیالیست» و «صفدر» به دلیل ممنوعیت داشتن روزنامه برای کارمندان دولت. (رضا نوزاد: ۱۳۹۱، ۲۸، ۷۶، ۸۰، ۱۰۸، ۱۰۹)
سخنرانی‌ها و فعالیت‌های اجتماعی
- ۱۱ آذر ۱۳۲۶: سخنرانی در بیست و ششمین سال‌مرگ میرزا کوچک در مزار ایشان. (دادگر: س ۱، ش ۲، ۲۴)
- ۳۱ خرداد ۱۳۳۰: سخنرانی به نمایندگی از سازمان جوانان بازار در مراسم نصب تابلوی شرکت ملی نفت ایران. (گیلان ما: س ۲، ش ۷۷، ۴)
- ۲۴ دی ۱۳۳۱: سخنرانی در تظاهرات حمایت از دولت دکتر مصدق در مقابل پست و تلگراف رشت. (صفدر: س ۲، ش ۲۷، ۱)
فعالیت‌های پژوهشی، ادبی و تالیفات
- انجمن ادبی: در سال ۱۳۲۲ با همکاری اسحاق شهنازی و عباس اخوان تقوی، «انجمن ادبی گیلان» را در سالن مدرسه فروغ رشت تأسیس کردند. (تلخیص کتاب نام آوران گیلان)
- موسیقی: در اردیبهشت ۱۳۲۸ در تأسیس نخستین انجمن رسمی موسیقی گیلان در نقش «ترانه‌سرا» همکاری داشتند. (کوچکی‌زاد: ۱۳۸۸، ۷۱-۱۱۵)
- پژوهش‌های تئاتری: ایشان نخستین کسی بودند که در سال‌های ۲۸-۲۹ در زمینه ریشه‌های تاریخی تئاتر منطقه گیلان پژوهش کردند که منجر به تالیف کتاب «تاریخ تئاتر گیلان» شد.
- آثار مکتوب و پژوهشی:
نامه‌های احمدخان گیلانی
تاریخ جراید و مجلات گیلان از آغاز تا عصر انقلاب
نقش احسان‌الله خان در جنبش جنگل
نمایشنامه «در راه مکه» (شهادت خواجه نظام‌الملک)
- فرهنگ گیله‌گپ: ماندگارترین اثر ایشان، فرهنگ «گیله‌گپ» است که حاصل ۴۵ سال تأمل در واژه‌ها و آیین‌های گیلکی است. این اثر شامل واژه‌های گفتاری و نوشتاری مردم رشت و پیرامون، غذاهای بومی، بازی‌ها و آداب و رسوم منطقه است.
و...
سال‌های پایانی و درگذشت
در سال ۱۳۹۴ مراسمی برای نکوداشت فعالیت‌های فرهنگی ایشان برگزار شد و کتاب «جشن‌نامه فریدون گودرزی» منتشر گردید. فریدون نوزاد سرانجام در تاریخ ۱۳ آبان ماه ۱۳۹۵* به دلیل کهولت سن و بیماری درگذشت.