آیتالله حاج سید محمود ضیابری، فرزند آقا سید مهدی موسوی و از علمای معاصر رشت، در سال ۱۳۰۷ قمری (۱۲۶۸ شمسی) در قریه ضیابر (واقع در ۴ کیلومتری رشت) متولد شد (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۳۷۸ و ۳۷۹). وی دوران ابتدایی تحصیلات خود را تحت تربیت والدش و در سال ۱۳۱۴ قمری (از سن ۷ سالگی) نزد ملا کاظم مکتبدار محل آغاز کرد و در آنجا قرائت قرآن و خواندن را آموخت. وی همچنین صرف و تصریف را از آخوند ملا علی فرا گرفت. برای ادامه تحصیل به رشت عزیمت کرد و دو سال در مدرسه حاج سمیع و سپس در مدرسه مستوفی، ادبیات را نزد فضلالله آموخت و سطوح وسطی را از مرحوم شیخ حسن کوچصفهانی و مرحوم آیتالله حاج شیخ محمد زاهد فرا گرفت (کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گیلان، کتاب ۱ صفحه ۲۲).
او در سال ۱۳۲۶ یا ۱۳۳۸ قمری به نجف اشرف مهاجرت کرد و سطوح عالی را از فضلای گیلانی مقیم نجف تعلیم دید. ایشان از درس خارج مرحوم آیتالله شریعت اصفهانی، آیتالله آقا ضیاء الدین عراقی، آیتالله العظمی اصفهانی و آیتالله نائینی بهره برد و در نهایت مفتخر به درجه اجتهاد شد (کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گیلان، کتاب ۱ صفحه ۲۲؛ احسانبخش: ۱۳۸۰، ۳۷۹).
شخصیت و جایگاه علمی
ایشان از اکابر علمای رشت و از شاگردان معتبر میرزا حسین نائینی و آقا ضیاءالدین عراقی بود که در گیلان به نیکی عمل و حسن اخلاق معروف بود. وی به عنوان مردی فقیه با حسن معاشرت ممتاز شناخته میشد (شمسگیلانی: ۱۳۲۷، ۱۲۰). همچنین وی روحانی متنفذی در دوران اخیر بود که پیشنماز مسجد کاسه فروشان رشت بود و روحانیون رشت از نظر سن و سوابق به او احترام فوقالعادهای داشتند (مشاهیر گیلان (ابراهیم فخرایی)، ص ۱۳۹).
فعالیتهای تبلیغی و اجتماعی
ایشان در سال ۱۳۱۳ شمسی برای زیارت حضرت ثامن الائمه (ع) به ایران وارد شد و پس از مشهد، به رشت عزیمت کرد و مدتی در قریه ضیابر به تبلیغ پرداخت. سپس مجدداً به نجف بازگشت، به زیارت بیتالله الحرام مشرف شد و در مدرسه قزوینیهای نجف به تدریس سطوح عالی پرداخت. در سال ۱۳۲۰ شمسی برای گذراندن تابستان به همدان آمد، اما به دلیل وقوع جنگ جهانی دوم، ناگزیر به گیلان بازگشت و در رشت اقامت گزید (کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گیلان، کتاب ۱ صفحه ۲۲).
وی در ابتدای اقامت خود در رشت، در مساجد خمیران، چهلتن و مسجد مرحوم حاج محمد کریم به اقامه جماعت اشتغال داشت. پس از فوت مرحوم عالم ربانی، آیتالله حاج سید مهدی رودباری در سال ۱۳۲۸ شمسی، ایشان برای اداره امور حوزه علمیه رشت و تربیت طلاب به مسجد کاسه فروشان و مدرسه مهدویه منتقل شد (کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گیلان، کتاب ۱ صفحه ۲۲).
آثار اجرایی و خیریه
آیتالله ضیابری در دوران حضور در مسجد کاسه فروشان و مدرسه مهدویه، هر دو بنا را تخریب و تجدید بنا نمود. ایشان علاوه بر اقامه نماز جمعه و جماعت و تدریس، به قضا-ی حوائج، رفع خصومات، دستگیری از مساکین و تأسیس مساجد و مدارس و ایجاد کتابخانه پرداخت (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۳۷۹-۳۸۱). وی چنان به ضعفا و نیازمندان رسیدگی میکرد که مردم رشت او را چون پدری برای خود میدانستند و در ساخت مساجد و حفر چاههای آب آشامیدنی در محلههای فقیرنشین رشت مساعدت مینمود (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۳۷۹-۳۸۱).
از جمله اقدامات برجسته ایشان در شهر رشت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آموزش: تدریس در مدرسه طلاب مهدویه که بر روی خرابههای مدرسه قدیمی حاج علیاکبر در شرق مسجد کاسهفروشان بنا شده بود (خمامیزاده: ۱۳۸۴، ۷۶).
- عمران: تأسیس مسجد در محله آقا ولی بزرگوار در پل عراق در تاریخ ۲۷ دی ۱۳۴۱ شمسی (روز میلاد امام حسین ع) (طالب حق: س ۱۱، ش ۳۴۲، ۱).
- بهداشت و سلامت: پیگیری در تأسیس اولین آسایشگاه سالمندان و معلولین ایران و خاورمیانه در رشت (در سال ۱۳۴۵ شمسی) در زمینهای اهدایی حاج حسین استقامت به وسعت ۱۷۰۰۰ مترمربع در محله سلیمانداراب، با همکاری دکتر حکیمزاده و آرسن خاچاطور میناسیان (یونانسیان: ۱۳۹۵، ۱۷).
- حمایتهای معیشتی: توزیع کوپن نفت میان نیازمندان (بازار: س ۲۳، ش ۵۰۶، ۱).
سیاست، زندان و وفات
ایشان در سال ۱۳۴۲ شمسی به دلیل سخنرانی علیه شاه (به همراه مرحوم بحر العلوم) دستگیر شده و ماهها در زندان قزلقلعه تهران به سر برد (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۳۷۹-۳۸۱).
آیتالله سید محمود ضیابری در سال 1361 هجری شمسی به رحمت خداوند پیوست. وی پس از تشییع جنازهای کمسابقه توسط مردم، در کنار مرحوم سید مهدی رودباری در مسجد کاسه فروشان دفن شد (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۳۸۱).