آیت‌الله حاج شیخ محمد‌مهدی ربانی املشی در سال ۱۳۱۳ در شهر قم متولد شدند. ایشان تحصیلات مقدماتی خود را در این شهر مذهبی از محضر پدر و سایر اساتید فرا گرفتند و برای ادامه تحصیلات عالی، از محضر مراجع عظام حوزه علمیه قم، از جمله حضرت آیت‌الله بروجردی و محقق داماد بهره جستند. ایشان از نخبگان و مدرسان برجسته حوزه علمیه به شمار می‌رفتند و از همرزمان و دوستان صمیمی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی بودند. در دوران رژیم پهلوی، ایشان هفت بار زندانی و دو بار تبعید شدند و سال‌های درازی را در شهرهایی چون شوشتر، فردوس و شهر بابک گذراندند. همچنین در جیرفت، همراه با آیت‌الله خامنه‌ای و آیت‌الله مکارم شیرازی در تبعید به سر بردند. (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۲۴۹ و ۲۵۰؛ قربانی: ۱۳۹۶، ۸۳۶)

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایشان به عنوان یکی از خبرگان قانون اساسی از استان گیلان انتخاب شدند. همچنین مناصبی چون ریاست شعبه اول دادگاه عالی، عضویت در ستاد انقلاب فرهنگی، عضویت در شورای عالی قضایی، دادستان کل کشور، عضویت در شورای نگهبان، نمایندگی مجلس شورای اسلامی از تهران و نمایندگی خبرگان رهبری از خراسان را در کارنامه داشتند. (احسانبخش: ۱۳۸۰، ۲۵۱؛ قربانی: ۱۳۹۶، ۸۳۶)

در نهایت، ایشان بر اثر مسمومیت با مواد سرطان‌زا (که گفته می‌شود از طریق انگشتری توسط ایادی سید مهدی هاشمی منتقل شده بود)، به بیماری سرطان مبتلا شدند و در تاریخ ۱۷ تیرماه سال ۱۳۶۴ چشم از جهان فروبستند. (قربانی: ۱۳۹۶، ۸۳۶) پیکر ایشان در حرم حضرت معصومه (س) و مسجد بالاسر به خاک سپرده شد.