اسود بن کعب عنسی، معروف به «ذو الخمار»، یکی از مدعیان نبوت در یمن بود که در سالهای پایانی حیات پیامبر اسلام ادعای پیامبری کرد. او با استفاده از شرایط نابسامان منطقه و با جذب برخی از قبایل یمن، توانست قدرت قابلتوجهی بهدست آورد و کنترل بخشهایی از یمن را در اختیار بگیرد. این واقعه در سال ۱۱ هجری قمری و در آخر ماه ربیعالاول رخ داد و اسود با ادعای نبوت، تلاش کرد تا مردم را از پیروی پیامبر اسلام منحرف کرده و خود را بهعنوان رهبر جدید معرفی نماید (طبری: بیتا / ۳، ۲۴۰).
در این میان، فیروز دیلمی با شنیدن خبر ظهور رسول خدا (ص) به حضور ایشان آمد و مسلمان شد و احادیثی از ایشان شنید و روایت کرد (نووی: ۱۴۳۰ق، ۲۸۶؛ حافظ المزی: ۱۴۰۶ق/۲۳، ۳۲۳). بلاذری (م ۲۷۹ق) او را «احرار الیمن» (آزادگان یمن) معرفی میکند (بلاذری: ۱۴۱۷ق/۵، ۳۳۱).
پس از آنکه اسود عنسی ادعای پیامبری کرد و «شهر بن باذان دیلمی» به شهادت رسید، پیامبر اکرم (ص) در دوران بیماری خود، «وَبْر بن یُحنِس» را به یمن فرستاد و مسلمانان را به مقابله و دفع اسود عنسی از راه جنگ فراخواند. در این شرایط، فیروز دیلمی که بهعنوان فردی شجاع و قویبنیه شناخته میشد، به همراه داذویه دیلمی، اصطخری و جُشَیش دیلمی و همچنین قیس بن مکشوح (فرمانده سپاه اسود)، بر قتل او همپیمان شدند. این گروه با برنامهریزی دقیق و با راهنمایی «آزاد دیلمی» و به کمک همسر شهر بن باذان ـ که اسود پس از کشتن شوهرش او را به زور به همسری گرفته بود ـ شبانه و بهصورت پنهانی وارد خوابگاه اسود در صنعاء شدند (طبری: بیتا/۳، ۱۸۷؛ بلاذری: ۱۳۳۷، ۱۵۵؛ نويرى: ۱۳۶۴/۴، ۵۱؛ طبری: بیتا/۳، ۲۳۰-۲۳۳). در این عملیات غافلگیرانه، فیروز دیلمی مسئولیت اصلی قتل اسود را بر عهده گرفت و در حالی که اسود در خواب بود، او را به قتل رساند (طبری: بیتا/ ۳، ۲۳۴).
پس از قتل اسود، خبر این واقعه به سرعت در منطقه پخش شد و منجر به سقوط حکومت موقت او گردید. این اتفاق در حالی رخ داد که پیامبر اسلام در بستر بیماری بودند و تنها یک روز قبل از وفات ایشان، خبر قتل اسود به مدینه رسید (ابناثیر: ۱۳۸۵ق / ۲، ۳۴۱). این خبر را در همان شبِ قتل، جبرئیل به اطلاع رسول خدا (ص) رساند و آن حضرت در صبح همان شب به اصحابش فرمود: «دیشب اسود عنسی کشته شد. او را مردی مبارک که از خانوادهای مبارک، به قتل رساند.» وقتی پرسیدند او کیست، فرمود: «فیروز. به درستی که فیروز پیروز شد. خداوند اسود عنسی کذّاب را به دست مردی از برادران شما که اسلام آورد، به قتل رساند» (طبری: بیتا/ ۳، ۲۳۶؛ نووی: ۱۴۳۰ق، ۲۸۶).
در پی این پیروزی، تعدادی از طرفداران اسود اسیر شدند و سپس با اسرایی که طرفداران اسود گرفته بودند، مبادله شدند (طبری: بیتا/۳، ۲۳۵). بدین ترتیب، خداوند اسلام و مسلمانان را عزیز کرد و صنعاء از دست اسود آزاد شد. اصحاب رسول خدا (ص) به آنجا بازگشتند و «معاذ بن جبل»، فرستادۀ پیامبر، برای آنان نماز جماعت خواند و نامهای به پیامبر (ص) نوشتند تا جریان را به اطلاع ایشان برسانند (طبری: بیتا/۳، ۲۳۵؛ ابن عساکر: ۱۴۱۵ق/۴۹، ۴۸۸). همچنین به دستور پیامبر (ص)، توسط وبر بن یحنّس، اولین مسجد در صنعا در باغ باذان دیلمی بنا شد (رازی: ۱۴۰۹ق، ۱۲۶).
قتل اسود بن کعب عنسی نه تنها پایان یک مدعی دروغین نبوت بود، بلکه نشاندهنده قدرت و استحکام نظام اسلامی در برابر تهدیدات داخلی و خارجی و تأکیدی بر اهمیت حفظ وحدت مسلمانان بود (ذهبی: ۱۳۶۸ش / ۳، ۱۸). این واقعه بهعنوان یکی از اولین پیروزیهای مسلمانان در برابر مدعیان دروغین، اهمیت تاریخی داشت و زمینه را برای تثبیت موقعیت اسلام و بازگشت آرامش به یمن فراهم کرد.
در سالهای بعد، زمانی که معاویه به خلافت رسید، فیروز دیلمی را در فرمانروایی یمن باقی گذاشت، اما اندکی بعد، او را عزل و «عثمان بن عفان ثقفی» را به جایش گماشت (یعقوبی: بیتا/۲، ۲۳۴).