حسن بن علی، مشهور به ناصر کبیر و اطروش، با سه واسطه به عمرالاشرف، فرزند امام سجاد(ع)  می‌رسد. وی جد مادری سید مرتضی و سید رضی است. (سید مرتضی: 1417ق، 62 و63)
حسن اطروش چندین سال در سرزمین دیلم اقامت داشت؛ سرزمینی که مردم آن کافر بودند و پیرو آیین مجوس (زرتشتی) یا جاهلیت محسوب می‌شدند، و همین‌طور مردم جیل نیز. حسن اطروش آنان را به سوی خداوند متعال دعوت کرد و آنان دعوت او را پذیرفتند و مسلمان شدند. در برابر این مردم (دیلمیان)، مسلمانان دارای مرزهایی همچون قزوین و مناطق مشابه آن بودند. او در دیلم مساجدی بنا نهاد. درباره نسب دیلمیان، بسیاری از اهل نسب‌شناسی گفته‌اند که آنان از نسل باسل بن ضبه بن أُدَد هستند، و همچنین گفته شده که «جیل» از تبار تمیم است. (مسعودی: 1409ق/4، 217)
همچنین روایت شده که ورود اطروش به طبرستان در نخستین روز از ماه محرم سال ۳۰۱ هجری بوده است. در همین روز، فرمانروای بحرین نیز وارد بصره شد و امیر آنجا، طمسک المفلحی را به قتل رساند. (همان)
علویان حسنی به مدت سی و هفت سال فرمانروای سیاسی و دینی شمال ایران بودند. آنان از سال ۲۸۸ تا سال ۳۰۱ ق از قدرت بر کنار ماندند. در این مدت نمایندگان سامانی به علویانی که در گوشه و کنار می‌زیستند اجازه نفوذ بیشتر نمی‌دادند. از میان آنان ابو محمد حسن الاطروش یا ناصر کبیر که در کنار محمد بن زید می‌جنگید وقتی دانست نتیجه‌ی جنگ شکست علویان خواهد بود از میدان جنگ گریخت و خود را به سرزمین دیلم رسانید تا در پناه جستان بن وهسودان بن مرزبان  قرار گیرد جُستان ناصر را با تمام همراهان و خانواده اش پذیرفت و اجازه داد در دیلم بمانند. (میرابوالقاسمی: 1388، 32)
ناصر كبير در گيلان به سعادت و اقبال اوقات گذرانيد شخصى كه او را محمد بن صعلوك مى‌گفتند از قبل سامانيان به امارت طبرستان شتافته در آن ولايت بر وجه حسن زندگانى نكرد. (خواندمیر: 1380/2، 412)
ابو محمد حسن بن علی معروف به اطروش و ملقب به ناصر الحق و ناصر کبیر دیگر داعی علوی بود که در مدت استیلای سامانیان در طبرستان به ولایت دیلم رفت و آنجا طی سالها همچون فقیهی زاهد خود را وقف نشر علم و ترویج اسلام و مذهب زیدیه کرد. طوایف دیلم به تدریج به اسلام و دعوت او علاقه مند شدند و در نواحی دیلم مسجدها ساخته شد ناصر سپس به خونخواهی محمد بن زید برخاست و سامانیان را از طبرستان فراری داد و عمارت علویان را تجدید .کرد اطروش در روزهای آخر زندگی از حکومت و فرمانروایی کناره گرفت و به عبادت پرداخت با مرگ او منازعات و کشمکشهای خانوادگی دامنه داری در میان مدعیان علوی آغاز شد و سرانجام باعث انحطاط و سقوط آنان گردید به طوری که به زودی اسفار دیلمی بر گرگان و طبرستان و ری و قزوین و ابهر استیلا یافت و دوباره قلمرو علویان به دست سامانیان افتاد حکومت سیاسی مذهبی زیدیان اگر چه بنیانی آشفته و بی ثبات داشت و پس از عمری کوتاه به سرآمد تأثیری شگرف در حیات فرهنگی و اجتماعی مناطق شمالی ایران داشت چه تأسیس این حکومت و اقدامات حکمرانان آن که همانند خلفا مدعی هر دو مقام روحانی و دنیایی بودند، زمینه های نفوذ و گسترش تشیع را در میان مردمان گیل و دیلم فراهم آورد امری که خلفای بغداد با تمام جنگ و جدالهای پیشین موفقیت چندانی در آن کسب نکرده بودند. (حجتی: 1393، 67)
ناصر کبیر در شهر آمل مدرسه‌ای بنا کرده بود که تا روزگار ظهیرالدین مرعشی، مورخ قرن نهم هجری، باقی بوده است. (مرعشی: 1361، 148)
حسن بن على بن عمر بن الامام زين‌العابدين (ع) سال 287ق  كه زمان معتضد خليفه بود به ديلمان رفت و خلق را به خود دعوت نمود و كار او آنجا بلند شد. مردم گيلان او را «ناصرالحق» و «ناصر الاسلام» گويند و امام و مقتدى شناسند و اقوال او نزد ايشان اعتبار عظيم دارد و به مذهب او عمل نمايند. و او در سال 304ق  در آمل وفات يافت. (قزوینی: 1386، 92)
نوه دختری ناصر کبیر، گرچه از علم و زهد و فقاهت جدّ خود سخن گفته و گسترش اسلام در شمال ایران را ناشی از تلاش‌های وی دانسته است.. (سید مرتضی: 1417ق، 62-64) ناصر اطروش یا ناصر کبیر، فرمانروایی عادل دانسته شده است؛ طبری تاریخ‌نگارِ هم‌عصر وی، ناصر کبیر را به سبب عدالت‌گستری و خوش‌رفتاری، ستایش کرده و گفته است که مردم طبرستان، هیچ حکومتی را همانند حکومت ناصر، عادلانه ندیده‌اند. (طبری: 1387ق/10، 149)
نجاشی، رجال‌شناس شیعه قرن پنجم هجری، از اعتقاد او به امامت سخن گفته و کتاب‌هایی درباره امامت، فدک، خمس و شهادت به او نسبت داده است. چنانچه نجاشی گفته، ناصر کبیر همچنین کتابی درباره شجره‌نامه و فرزندان ائمه تا امام زمان(ع) داشته است. (نجاشی: 1418ق، 57و58)
آرامگاه ناصر کبیر مورد توجه شیعیان زیدی یمن بوده و به زیارت آن می‌روند.

پ.ن از اولاد امام سجاد(ع) بسیاری به گیلان آمدند و بصورت مخفی زندگی می‌کردند. جمعیتی حدود 2300 تن (سیدمرتضی: بی‌تا، 99)