با عرض تسلیت به مناسبت سالروز قیام خونین ۱۵ خرداد،  باید اشاره کرد که موج اعتراضات و جان‌فشانی‌های مردم ایران تنها به تهران و قم محدود نشد؛ بلکه غیورمردان و روحانیون مبارز در استان گیلان نیز با شجاعت تمام در برابر رژیم پهلوی ایستادند و تنفر خود را از اقدامات حکومت ابراز کردند.

بر اساس اسناد تاریخی و اسناد به‌جای‌مانده از ساواک، بخشی از نقش روحانیون و مردم گیلان مربوط به قیام پانزده خرداد 1342ش:
یکی از مجاهدت‌های آیت‌الله شیخ عباس محفوظی، سخنرانی‌های انقلابی ایشان در تبیین جنایات رژیم بود. ایشان با اشاره به مشاهده عینی شکنجه‌ها و کشتار مردم در راه حمایت از مرجعیت فرمودند: «کشتار مردم مسلمان از طرف مأمورین در واقعه ۱۵ خرداد سال گذشته که در راه حق و حقیقت و پشتیبانی از مرجع تقلید قیام [کردند] و سایرها یا اینکه دستگیر شده و آزار و شکنجه‌ای که به آن‌ها وارد شده بچشم خود دیده‌ام.» ( اسنادساواک: 1389 / 1 ، 67)

از دیگر نمونه‌های مجاهدت در گیلان، فعالیت‌های حجت‌الاسلام سید زکی فاطمی است. وی در سال‌های ۴۲ و ۴۳ همگام با وقایع ۱۵ خرداد، مبارزات گسترده‌ای را در رشت رهبری کرد و در خرداد ۱۳۴۳ به دلیل سخنرانی‌های افشاگرانه علیه رژیم، توسط شهربانی بازداشت و مورد بازجویی قرار گرفت.(اسنادساواک: 1389 / 1 ، 114)

بخشی از مجاهدت‌های مردم و روحانیون منطقه، در قالب سازماندهی و پشتیبانی مالی تجلی یافت. بر اساس گزارش‌های ساواک در مرداد ۱۳۴۲، افرادی نظیر میرعبدالحسین هاشمی و صدرا اشکوری با آگاه‌سازی کشاورزان، مبالغی را جهت تقویت مبارزان و دامن زدن به قیام ۱۵ خرداد جمع‌آوری و به تهران ارسال کردند.(اسنادساواک: 1389 / 1 ، 25)

مجاهدت‌های شیخ جعفر جوادی شجونی نیز نمونه‌ای از پایداری در این مسیر است؛ ایشان به دلیل مبارزات مستمر خود علیه رژیم پهلوی که از دوران قیام ۱۵ خرداد شدت یافت، در طول سالیان مبارزه حدود ۲۵ بار به زندان محکوم گردید و تحت فشار قرار گرفت.(منصوری: 1378 / 1 ، 381)