به مناسبت فرا رسیدن روز بزرگداشت شیخ صدوق، با تکیه بر رویکرد «سایت تقویم گیلان»، به بررسی پیوند این عالم برجسته با دودمانِ گیلانیآلبویه و مفاخر آن میپردازیم. آلبویه بهعنوان نخستین حکومت مقتدر شیعه دوازدهامامی، بستری فراهم آوردند تا عالمان و هنرمندان در کمال آزادی به تولید آثار ماندگار بپردازند.
یکی از درخشانترین دستاوردهای این دوران، پیریزی و تدوین «کتب اربعه» شیعه است که در سایه استیلای سیاسی آلبویه و حمایتهای بیدریغ آنان از بزرگانی چون شیخ صدوق (۳۰۵-۳۸۱ ق) و شیخ مفید (۳۳۶-۴۱۳ ق) محقق شد. شیخ صدوق بهپاس قدردانی از حمایتهای علمی و معنوی «صاحب بن عباد» (۳۲۸-۳۸۵ ق)، وزیر دانشمند آلبویه، بسیاری از آثار خود را به نام او تالیف کرد (شریف رازی: بیتا، ۳۴۹) و (نک ابنبابویه: ۱۳۷۲/۱، ۳).
هجرت شیخ صدوق از قم به ری نیز به درخواست رسمی «رکنالدوله دیلمی» صورت گرفت. ایشان در ری، در مجالس علمی رکنالدوله و صاحب بن عباد حضور یافته و به بحث و مناظره با سرآمدانِ دیگر مذاهب میپرداخت (ابنبابویه: ۱۳۶۲/۱، ۶). برای نمونه، شیخ صدوق کتاب ارزشمند «عیون اخبار الرّضا (ع)» را بهعنوان هدیهای به کتابخانه صاحب بن عباد تألیف کرد؛ شخصیتی که در تشیع و حب اهلبیت (ع) یگانهی دوران بود (ابنبابویه: ۱۳۷۲/۱، ۳).
خلاصه زندگینامه:
محمد بن علی بن بابویه، معروف به شیخ صدوق، فقیه و محدث نامدار مکتب قم است که با دعای امام زمان (عج) متولد شد و پیکر مطهرش پس از قرنها در ری سالم یافت گردید. او با سفرهای علمی گسترده و تالیف حدود ۳۰۰ اثر، از جمله کتاب «من لایحضره الفقیه»*، نقشی حیاتی در تدوین حدیث و کلام شیعه ایفا کرد. صدوق که اساتید و شاگردان برجستهای چون شیخ مفید و سید مرتضی داشت، نماینده جریان حدیثگرایی بود که بر ضرورت وحی در کنار عقل تأکید میورزید. آثار ارزشمند او همچون «عیون اخبار الرضا» و «التوحید» از منابع اصلی شیعه محسوب میشوند، برخی از آثار ایشان از جمله: «مدینة العلم»، در غبار تاریخ مفقود شده است.