در اوایل قرن چهارم هجری، با ضعف جستانیان، آل مسافرِ شیعی اسماعیلی از دیلم برخاست، مرکز خود را به لاهیجان و طارم منتقل کرد، به آذربایجان نیز گسترش یافت، و در دوره حکومتشان نبرد با روس‌ها و نخستین گزارش تاریخی انتظار فرج ثبت شد.

در اوایل قرن چهارم هجری، با افول جستانیان، خاندان شیعی اسماعیلی آل مسافر از دیلم برخاستند، مرکز خود را ابتدا در طارم و سپس در لاهيجان مستقر کردند، و با تقسیم به دو شاخه، آذربایجان و دیلم را در دست گرفتند؛ آنان در تاریخ با نبرد با روس‌ها و نخستین گزارش‌های تاریخی از رسم انتظار فرج شناخته می‌شوند.

پس از آشتی میرزا و کودتاگران، به توصیه جمهوری آذربایجان، حیدر عمواغلی به‌عنوان ناظر وارد گیلان شد تا بین جنگلی‌ها و احسان‌الله‌خان میانجیگری کند، اما هدف اصلی روس‌ها جذب و حذف میرزا بود.

دریای کاسپین، که با نام‌های دریای خزر و دریای مازندران نیز شناخته می‌شود، پهنه آبی گسترده‌ای است که از جنوب با ایران، از شمال با روسیه، از غرب با روسیه و جمهوری آذربایجان و از شرق با ترکمنستان و قزاقستان مرز مشترک دارد. این دریا گاه به عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان و گاه به عنوان کوچک‌ترین دریای ...