این متن به بررسی تحولات سیاسی و نظامی گیلان در سال‌های ۱۲۹۹-۱۲۰۰ شمسی، از ورود بلشویک‌ها و تنش‌های میرزا کوچک جنگلی با شوروی تا وقوع «کودتای سرخ» و استقرار دولت بلشویکی در رشت می‌پردازد.

با عقب‌نشینی قزاق‌ها از رشت در شهریور ۱۲۹۹ و واگذاری دوباره شهر به بلشویک‌ها، موج گسترده‌ای از مهاجرت مردم آغاز شد که به حدود شصت هزار نفر رسید؛ این عقب‌نشینی با تبانی انگلیس و شوروی در آستانه کودتای سوم اسفند مرتبط دانسته شده است.