سید جلال آل‌احمد (۱۳۰۲-۱۳۴۸ش) نویسنده و متفکر ایرانی، در سال ۱۳۰۲ شمسی در محله پاچنار تهران در خانواده‌ای روحانی زاده شد (یک چاه و دو چاله، ص ۴۷؛ جلال از چشم برادر، ص ۱۶۳). او پس از پایان تحصیلات ابتدایی، روزها به کار و شب‌ها در دبیرستان دارالفنون به تحصیل پرداخت و در سال ۱۳۲۲ موفق به دریافت مدرک دیپلم شد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵). او سپس به قصد تحصیل به نجف سفر کرد اما پس از بازگشت، در سال ۱۳۲۵ از رشته ادبیات دانشسرای عالی فارغ‌التحصیل گشت و در سال ۱۳۲۶ به معلمی روی آورد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵).

 فعالیت‌های سیاسی و حزبی
او در سال ۱۳۲۳ به حزب توده پیوست و طی چهار سال فعالیت، از یک عضو ساده به عضویت کمیته حزبی رسید و در سال ۱۳۲۵ مأمور انتشار ماهنامه «مردم» زیر نظر احسان طبری شد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵). با این حال، در سال ۱۳۲۶ به دلیل عدم استقلال رهبری حزب، از آن جدا شد (ایران ما، ۱۵/۱۰/۱۳۲۶؛ یک چاه و دو چاله، ص ۴۸). او پس از این انشعاب، همراه با دوستانش یک حزب سوسیالیستی ترتیب داد که این حزب نیز تحت فشار تبلیغات روزنامه‌ها و رادیو مسکو منحل شد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵). پس از دوره‌ای سکوت و اشتغال به ترجمه و نگارش کتاب «سه تار»، در سال ۱۳۳۱ با جریان ملی‌شدن صنعت نفت و ظهور جبهه ملی، دوباره به صحنه سیاست بازگشت و عضو کمیته «نیروی سوم» شد تا اینکه در اردیبهشت ۱۳۳۲ به دلیل اختلاف نظر با رهبران آن، کناره گرفت (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵).

فعالیت‌های ادبی و آثار برجسته
- آثار داستانی:* اولین اثر او با نام «زیارت» در نوروز ۱۳۲۴ در مجله «سخن» به سردبیری صادق هدایت چاپ شد و در اسفند همان سال مجموعه «دید و بازدید» را منتشر کرد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵). همچنین در سال ۱۳۳۱ به نگارش مجموعه «زن زیادی» پرداخت (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵). در آثار بعدی چون «مدیر مدرسه» و «نفرین زمین»، به نقد اجتماعی و وابستگی اقتصادی روستاییان پرداخت (در خدمت و خیانت روشنفکران، ص ۳۴۸).

- تحلیل‌های اجتماعی و فرهنگی: او در سال ۱۳۴۱ کتاب «غرب‌زدگی» را منتشر کرد که به دلیل چاپ فصل اول آن در مجله «کیهان ماه»، منجر به تعطیلی این مجله گردید (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۶). همچنین کتاب «در خدمت و خیانت روشنفکران» را در سال ۱۳۴۳ نگاشت که بخشی از آن در سال ۱۳۴۵ در مجله «جهان نو» چاپ شد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۶).
- مردم‌شناسی و سفرنامه‌ها: آثاری چون «اورازان» و سفرنامه‌هایی حاصل از سفرهایش به شوروی و آمریکا (دانشگاه هاروارد) از آثار اوست (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۶). همچنین در فروردین ۱۳۴۳ به حج رفت و سفرنامه «خسی در میقات» را نوشت و در همین ایام نامه‌ای برای امام خمینی (ره) که تازه از زندان آزاد شده بود، ارسال کرد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۶).

 روابط شخصی و سال‌های پایانی
جلال آل‌احمد در سال ۱۳۲۷ با سیمین دانشور آشنا شد و در سال ۱۳۲۹ با وی ازدواج کرد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵). او در سال ۱۳۳۲ با نیما یوشیج آشنا گشت و در سال ۱۳۴۷ در سفر به مشهد با دکتر علی شریعتی آشنا شد (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۶).

 وفات و تدفین
او در سال ۱۳۴۸ توسط ساواک تحت فشار دربار به «اسالم گیلان» تبعید شد و در تاریخ ۱۸ شهریور همان سال در ۴۵ سالگی در همان محل درگذشت (روزشمار انقلاب اسلامی، ج ۶، ص ۳۴۵-۳۴۶؛ کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، استان گیلان، ج ۲، ص ۳۶۳). پیکر وی به‌سرعت تشییع گردید و پس از نماز محدث ارموی بر جنازه‌اش ، در مسجد فیروزآبادی جنب بیمارستان فیروزآبادی شهر ری به خاک سپرده شد.