آیینهای نوروزی مردم گیلان
نوروز در فرهنگ مردم گیلان تنها یک تغییر تقویمی نیست، بلکه سرآغاز نوزایی طبیعت، تجدید پیوندهای خانوادگی و احیای باورهای کهن است. بسیاری از رسوم نوروزی این منطقه، ریشه در اعتقادات اسطورهای، مذهبی و سنتهای بومی دارد و با آرزوی خیر، برکت و تندرستی برای سال نو همراه است.
باورها و رسوم پیش از تحویل سال
از جمله رسمهای رایج در آستانه سال نو، نوشیدن آب تازه به نیت پاکی و آغاز زندگی نو، در کنار هم ماندن اعضای خانواده، و آرزوی دولت و بینیازی در سال پیشِ روست. مردم گیلان باور داشتند که در ایام نوروز ارواح درگذشتگان به دیدار بازماندگان میآیند؛ از اینرو زیارت بقاع متبرکه و حضور بر سر مزار اموات اهمیت ویژهای داشت.
برخی آیینهای خاص نیز در این ایام اجرا میشد؛ مانند:
رسم پهلوانی
گوشکِشی فرزند کمرشد (به نیت رشد و سلامتی)
خوردن «آش تندرستی» برای طلب سلامت
شگون و میمنت دیدن «خرخاکی»
شلیک تیر با تفنگ شکاری هنگام تحویل سال
آرزوی خیر و خوشی برای همگان
دیدارهای نوروزی
همچنین پخت «خورش سبزی» به عنوان نخستین غذای سال، نشانهای از سرسبزی و برکت بود. آیینهایی مانند «خانهپازنی» و مدحخوانی اهلبیت علیهمالسلام و «برهگردانی» نیز در برخی مناطق رواج داشت.
تدارک سفره هفتسین
پس از مراسم چهارشنبهسوری، زنان گیلانی به تدارک سفره هفتسین میپرداختند. نخستین کار آنان پخت نانهای محلی و تهیه حلوای شب عید بود. این نانها و حلواها در ایام دید و بازدید به عنوان هدیه و عیدی به مهمانان تقدیم میشد.
تخممرغ یا تخم اردک را میپختند و رنگآمیزی میکردند و برای کودکان کنار میگذاشتند. چند ساعت پیش از تحویل سال، سفره هفتسین در وسط اتاق گسترده میشد. افزون بر هفتسینهای معمول، اقلام زیر نیز بر سفره قرار میگرفت:
نان محلی
حلوای خانگی
تخممرغهای رنگشده
نقل و گلاب
تُنگ ماهی
قیچی
رسم بر این بود که هر کس کنار سفره مینشست، پس از تبریک عید، نگاهی به سبزه میانداخت، صلواتی میفرستاد و با قیچی دو یا سه برگ از سبزه را میبرید؛ کاری که نمادی از برکت و تجدید حیات به شمار میرفت.
در لحظه تحویل سال، صدای نقارهنوازی فضا را پر میکرد و گاه توپ و تفنگ شلیک میشد. پس از آن، دید و بازدیدهای نوروزی آغاز میشد و تا نزدیکیهای روز سیزدهم فروردین ادامه داشت؛ ایامی که با صلهرحم، هدیه دادن و تقویت پیوندهای خویشاوندی همراه بود.
(تلخیص بشراوطاهری: 1385، 100-116)