شهر رشت به دلیل ساختار اجتماعی پویا و حضور فعال جریان‌های سیاسی، همواره بازتابی مستقیم از تحولات سیاسی پایتخت بوده است. وقایع سال ۱۳۳۲ در این شهر، تصویری مینیاتوری از کشمکش شدید میان جریان ملی‌گرایان و چپ‌گرایان از یک سو، و نیروهای سلطنت‌طلب و نظامی از سوی دیگر است. تلاطم‌های سیاسی در رشت، از تظاهرات حامی دکتر مصدق و تصرف مراکز اداری آغاز شد و با وقوع کودتای ۲۸ مرداد، به موجی از سرکوب، تصفیه‌های سیاسی و جشن‌های پیروزی طرفداران نظام سلطنتی بدل گشت. در ادامه، سیر این تحولات در رشت بر اساس اسناد و روایت‌های تاریخی بررسی می‌شود.

نخستین واکنش‌های گسترده در شهر رشت به تحولات سیاسی کشور، در ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ شکل گرفت؛ در این تاریخ، تظاهرات طرفداران دکتر محمد مصدق هم‌زمان با تظاهرات در تهران برگزار شد و در همین راستا، ساختمان شهرداری رشت توسط توده‌ای‌های رشت تصرف گردید (آبراهامیان: 1383، 343 و 344). اما این فضای سیاسی، پیش از آن نیز با تنش‌های داخلی همراه بود؛ چنان‌که در روز دوشنبه ۱۹ تیر ۱۳۳۲ در سبزه‌میدان رشت ضاربین [عده‌ای از توده‌ای‌ها یا منسوبین به حزب توده]، محمد جوادی مدیر روزنامه‌ی طالب‌ حق را کتک زده و مجروح کردند و او در بیمارستان پورسینا بستری و چند بخیه خورد (فکر جوان: ش 26، ش 591، 2).

با تغییر معادلات سیاسی در روزهای پس از ۲۵ مرداد، قدرت جریان‌های چپ در شهر رو به افول نهاد و تظاهرات ناموفق چپی‌ها در رشت به چشم می‌خورد (فکر جوان: ش 26، ش 592، 1). در نقطه مقابل، جریان سلطنت‌طلب سازمان‌یافته‌تر ظاهر شد؛ به طوری که در ساعت چهار بعدازظهر روز ۲۸ مرداد، سالارمشکات در میدان شهرداری رشت در دفاع از شاه سخنرانی کرد (همان).

پیروزی کودتا، بلافاصله تغییرات ساختاری و امنیتی را در مدیریت شهر به دنبال داشت و در اولین اقدام، سرهنگ فاطمی به جای سرهنگ واثقی به ریاست شهربانی رشت منصوب شد (همان: 2). هم‌زمان، عملیات پاک‌سازی جریان‌های مخالف با شدت یافت؛ چنان‌که مهمان‌خانه‌ی ایران در میدان شهرداری که توسط یک چپی اداره می‌شد تخریب گردید و عده‌ای خواهان دستگیری فرجاد رییس حزب ایران شعبه‌ی رشت شدند (همان).

اوج تحقیر نمادهای ملی‌گرایی در رشت زمانی رخ داد که گروهی از نظامیان به رهبری سرهنگ دوم پوروالی و سرگرد دانیالی و سرگرد مجلسی، عکس مصدق را در سالن استانداری رشت پایین کشیدند و محمدعلی مقدم استاندار پیشین رشت را وادار ساختند تا در برابر عکس شاه تعظیم نماید (همان). با بازگشت قرنی با هواپیما به رشت، فضای سرکوب شدت گرفت و محمدعلی مقدم استاندار پیشین و سرتیپ فرخنده‌پی از طرفداران مصدق در اتاق راننده‌ی استانداری زندانی شدند (بازار: س 4، ش 123، 1).

در حالی که در محله‌های زرجوب، کردمحله و چمارسرای رشت، جشن پیروزی شاه‌دوستان برپا بود (بازار: س 4، ش 123، 2)، در کلانتری ۴ رشت (شهربانی مرکز) فضای متفاوتی حاکم بود و آغاز توبه‌نامه نوشتن‌های اجباری توده‌ای‌ها به امر سروان رفیعی صورت گرفت (خدایاری: 1370، 476). این دوران تصفیه‌های سیاسی با احکام قضایی تکمیل شد؛ به گونه‌ای که سرتیپ فرخنده‌پی فرمانده‌ی سابق تیپ مستقل رشت به دوسال زندان به اتهام دست داشتن در پایین آوردن مجسمه‌ی شاه در کودتای ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ در رشت محکوم شد (اطلاعات: س 29، ش 8677، 1).