دیدار کوشیاردیلمی با وشمگیر زیاری (1 محرم 357ق)

26 خرداد 357

پس از به قتل رسیدن مرداویج، عمادالدوله علی بن بویه، برادر خود رکن‌الدوله را به ری فرستاد. در این هنگام وشمگیر از ری گریخت و به جرجان (گرگان) رفت و در آنجا بر تخت حکومت نشست. در این دوران، کیا ابوالحسن کوشیار منجم گیلانی که در دانش نجوم او را تالی و هم‌تراز ابومعشر بلخی می‌دانستند، در خدمت وشمگیر بود و با او همراهی می‌کرد.

در ماه محرم سال ۳۵۷ هجری قمری، کوشیار با محاسبات نجومی خود به وشمگیر هشدار داد و گفت: «امروز بر اسب سوار مشو که اگر سوار شوی، این کار باعث هلاکت و نابودی تو خواهد بود.» وشمگیر هشدار او را جدی گرفت و دستور داد که آن روز هیچ‌کس اسبی را زین نکند.

او تا وقت چاشت و نیم‌روز صبر کرد، اما هنگام ظهر برای تماشای اسب‌ها به طویله رفت. ناگهان از بیرون فریادی برآمد که: «گراز رفت!» وشمگیر پرسید که این چه صدایی است؟ گفتند خوک بزرگی پیدا شده و با سرعت در حال فرار است. وشمگیر که به شکار علاقه وافری داشت، بی‌تاب شد و فریاد زد: «اسبی بیاورید!» به او گفتند که طبق دستور خودتان، هیچ اسبی زین نشده است. او در پاسخ گفت: «به هر صورت که هست، اسبی بیاورید.»

ناچار اسبی را تنها با یک جل (پوشش) و پیراهن پیش آوردند. وشمگیر سوار شد و خود را به خوک نزدیک کرد و بانگ زد: «ای گراز مرو که رسیدم!» در آن لحظه، گراز ناگهان بازگشت و به زیر شکم اسب رفت و کله خود را در شکم اسب فرو برد. اسب که از درد برافروخته شده بود، حرکتی تند کرد و وشمگیر از پشت آن جدا شد و با سر به زمین خورد. او در همان لحظه جان سپرد و به تعبیر متن «علی‌الفور به شکارگاه عدم رفت.» پس از این واقعه، فرزندش بیستون بن وشمگیر به جای او نشست و تا سال ۳۶۶ هجری قمری فرمانروایی کرد. (ابن اسفندیار: 1366، 295) و (شیخعلی گیلانی: 1352 ، 78)



پ.ن  کیا ابوالحسن کوشیار بن لبان بن باشهری جیلی (دیلمی/گیلانی). او از بزرگ‌ترین منجمان و ریاضی‌دانان قرن چهارم هجری (دوران آل‌بویه و زیاریان) است.

- جایگاه علمی:
       او را هم‌تراز با بزرگانی چون ابومعشر بلخی و ابوریحان بیرونی دانسته‌اند.
       به گفته برخی منابع (مانند فرهنگ معین)، بوعلی سینا شاگردی او را کرده است.
       در علم مثلثات، هندسه و حل مشکلات «مجسطی» بطلمیوس سرآمد دوران بود (مرزبان‌نامه، ج۱، ص۳۷۱).
-آثار شاخص:
      زیج جامع: مهم‌ترین اثر او که شهرت جهانی دارد و نسخه‌های آن در کتابخانه‌های معتبر اروپا و آسیا موجود است.
       اصول حساب هندی: کتابی بنیادی در انتقال دانش ریاضی.
      مجمل‌الاصول: کتابی در احکام نجوم که در سال ۱۳۸۳ میلادی به زبان چینی ترجمه شد.
- ویژگی‌های اخلاقی و حرفه‌ای:
       تواضع علمی: حکایت سعدی در بوستان نشان‌دهنده حکمت کوشیار در برخورد با شاگردان مغرور است که به آن‌ها درس تهی شدن از ادعا برای رسیدن به معرفت می‌داد (شرح بوستان، ص۲۶۴).
     دقت و هنر: او خطی بسیار زیبا و پاکیزه داشت و تنها زمانی که نشاط کامل داشت دست به قلم می‌برد تا آثاری بی‌نقص برای آیندگان به یادگار بگذارد (ذخیره خوارزمشاهی).
  ارتباط با بزرگان: او در ری با ابوریحان بیرونی و ابومحمود خجندی دیدار داشته و در پروژه‌های رصدی بزرگ زمان خود مشارکت کرده است (بیرونی: ۱۹۱۱م/۸).

منابع :

- ابن‌اسفندیار، محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، مصحح: اقبال آشتیانی، تهران، پدیده خاور، 1366ش.
- گ‍ی‍لان‍ی‌، ش‍ی‍خ‍ع‍ل‍ی‌، تاریخ مازندران، مصحح: منوچهر ستوده، تهران، بنياد فرهنگ ايران، 1352ش.
تاکنون نظری برای این رویداد ثبت نگردیده است
جهت ثبت نظر پیرامون رویداد ابتدا در سایت ورود کنید
کلیه حقوق برای تقویم گیلان محفوظ است | طراحی و پیاده سازی : مهیانت شمال