درختان همواره در استان گیلان مورد احترام بوده‌اند. مردم این استان با کاشت انبوهی از درختان به برکت باران مداومش همواره این نعمت الهی را پاس‌داشته‌اند. نشاندن درخت در کنار مزار عارف ، شهید یا بزرگی نشانه عرض ارادت مردم گیلان به آن مرحوم بود، که از سنُت های دیرین مردم گیلان است. جنگل های هیرکانی که بخش انبوهی از این جنگل های متراکم با حیات وحش و زیبایی غیر قابل وصفش در استان گیلان قرار دارد (حدود 30 درصد)، قدمتش به چند ملیون سال می‌رسد. گونه های گیاهی زیادی در این منطقه رشد می‌کنند. درختان شاخص آن شامل راش، ممرز، بلوط (بلندمازو)، توسکا، افرا، انجیلی (که بومی ایران است و در پاییز هفت‌رنگ می‌شود) و درختان بسیار نادر سرخدار است. همچنین این جنگل‌ها زیستگاه گونه های مختلف پرندگان و پستانداران هستند. حیواناتی مثل پلنگ ایرانی، خرس قهوه‌ای، مرال (گوزن قرمز)، شوکا، گربه وحشی و قرقاول در این جنگل‌ها زندگی می‌کنند.رودخانه های جاری و آبشارهای خروشان، در دل این جنگل، زیبایی آن را صد چندان می‌کند. جدا از زیست‌بوم مردم استان گیلان که با درخت عجین است و این استان به عنوان سرسبزترین استان کشور، شناخته ‌می‌شود. مردم استان گیلان به برخی از درختان تقدّسی هم قائل هستند ومعمولا با پارچه های سبز به آن دخیل می‌بندند و حاجات خود را می‌خواهند. در ادامه به برخی از این نوع عرض ارادت ها می‌پردازم:

گونه‌شناسی و کارکردهای آیینی درختان مقدس بر اساس باورهای مردم  دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند:

- درختان شفا و سلامت:
درخت دروازه سلامت : این نوع درخت ، درختی پرشاخ و برگ و تنومند است که به علت فرسودگی، سوراخی در تنه آن ایجاد می‌شود و می‌توان به راحتی از آن عبور کرد. (شفای کمردرد از طریق عبور از تنه میان‌تهی) مثل درخت آقا سید محمود و سیده کلثوم در تورانسرای سنگر، مزار آغا سید خورشید شیرکوه کیسم آستانه‌اشرفیه ،
قولنج‌دارها : براساس باورداشت ها اگر شخص برهنه‌ای  در شب چهارشنبه سوری درختی بکارد ، مبتلایان به قولنج با مالیدن خود به آن، شفا می‌یابند. مثل درخت داغ (تادار) در بقعه‌ی قادرپیامبر در روستای باباولی دیلمان سیاهکل
مزارهای خونبار : از شیره قرمز رنگشان تبرک و شفا می‌گیرند و آن را برخی از مردم، خون امازاده می‌پندارند ، که قرن ها پس از شهادتش از دل درخت می‌جوشد. مثل درخت بقعه‌ی آقا سیدابوجعفر در جُربیجارکُل کوچصفهان و درخت مزار آقا سیّد اسماعیل در خلشاهِ آستانه‌اشرفیه
درختان نوری و متافیزیکی: شامل «مشعل‌دارها» که ظهور نور بر آن‌ها در شب‌های جمعه و اعیاد مذهبی گزارش شده است. البته برخی از علمای بزرگ نیز وجود چنین نورهایی را تایید کرده‌اتد. (قمی: 421)
درختان عجیب : در پای آن‌ها هیچ گیاهی نمی‌روید مثل بقعه‌ی کیش‌مزارِ روستای پشتکه در لشت‌نشاء (آقاسیداحمد) به گفته‌ی اهالی در این مکان تعداد زیادی درخت شمشاد وجود داشت که در زمین پیرامون آن ها هیچ چیز سبز نمی‌شد.
درختان کنار چشمه : در باور گیلانیها بیشتر چشمه‌ها دارای تقدس‌اند و هر گاه درختی در کنار آنها باشد مردم با بستن دخیل به درخت، آن مکان را زیارتگاه خود می سازند با افتادن یا قطع بعضی از این درختان و ساختن بنا، قبر و صندوق، برخی از مکانهای مذکور تبدیل به بقعه ی متبرکه شده اند.
 نمادهای مذهبی و تاریخی: «سلامگاه‌ها» (نقطه دیدن بقعه از دور) مثل درخت سلامگاهِ جاده‌ی دارستان به رودبار واقع در روبه‌روی بقعه‌ی سیدابراهیم کیاباد رحمت‌آباد، «قدمگاه‌ها» (محل اطراق بزرگان) مثل قدمگاه سید علی کیا در دوستای بیدرون سیاهکل و «رکاب‌دارها» (منسوب به اسب حضرت عباس (ع)) مثل عباس‌مزار در مسیر بقعه‌ی امام‌زاده شفیع شاندرمن و بقعه‌ی عباس‌مزار در روستای پلکوی دارسازی رشت. .«نشانه ها» مثل درخت اخته‌مزار در روستای سیاه اسطلخ حاجی ربیع در خشکبیجار با ۵ درخت آزاد (یکی در مرکز و چهار درخت در پیرامون به شکل لوزی) و محیط تنه ۱۱ متر، از نمونه‌های بی‌نظیر هندسه درختی است. همچنین درختانی چون پیله‌داربن پیربازار که یادمان پیروزی تاریخی گیلانیان بر ارتش روسیه در سال ۱۲۲۰ هـ.ق است. (پاینده لنگرودی: 1370، 336و337) البته افسانه های نیز برای این درخت در باورداشت مردم وجود دارد.
استمرار قداست: در مناطقی مانند لیالستان لاهیجان (امام مزار) یا ملانظام سنگر، با وجود قطع یا افتادن درخت، تنه یا ریشه آن همچنان مقدس است و مردم به آن دخیل می‌بندند.
نقش رؤیا در ایجاد مزار: بسیاری از زیارتگاه‌ها بر اساس خواب‌نما شدن اهالی شکل گرفته‌اند؛ مانند «مزار آقا میرخلیل و میرجلیل» در سنگر که یکی از پرجذبه‌ترین مزارهای رشت است، یا «پیرمزار زمیدان» لاهیجان که بر اساس خواب ساخته شده است.

_ درخت‌مزارهای معروف:
مزار سیدابوالحسن، لرود سمام املش :این مزار که پیش‌تر درخت تنومندی بوده تبدیل به بقعه آقا سیدابوالحسن شده و تمام ویژگی‌های یک بقعه را داراست.
مزار هفتاد و دو تن، لرود سمام املش :در روبه‌روی بقعه سید شعیب لرود، درختی وجود دارد که معتقدند پیرامون آن ۷۲ شهید دفن شده‌اند و بر آنند که بقعه‌ای به نام ۷۲ تن در آنجا بسازند.
مزار سیدمحمد و آقا سیدشیرایه در رودسر: در بقعه شیرایه دو قبر در زیر درختانی انبوه قرار دارند که سخت مورد احترام اهالی هستند. در این بقعه به ۵۲ درخت پارچه سبز می‌بندند که می‌توانند نماد لشکر علوی و نگهبان امامزادگان باشند. این مزار حدود یک هکتار محوطه دارد و دارای مسجد و قبرستان است.
مزار سیدناصـر ناصرکیای رودسر: این مزار شامل درخت آزادی است که از به هم پیوستن چند درخت کوچک به وجود آمده و محیط تنه آن به ۵/۵ متر می‌رسد. این درخت مقدس در محوطه‌ای به مساحت تقریبی ۸۰۰۰ متر مربع قرار دارد و دارای مسجد و قبرستان است. بر تنه درخت نیز صندوقی برای جمع‌آوری نذورات نصب کرده‌اند.
مزار سید علی کیا، بیدرون سیاهکل: این مزار شامل درخت آزاد تنومندی است که نیمی از آن پوسیده است و اهالی آن را قدمگاه سید علی کیا می‌دانند. محوطه مزار حدود ۴۰۰۰ متر مربع است که قبرستان اهالی در آن واقع شده و مسجدی نیز در نزدیکی آن ساخته‌اند.
مزار پسر خوبان، گوراندان لاهیجان: این مزار شامل چند درخت شمشاد است که در میان آن‌ها جایی برای افروختن شمع ساخته‌اند. همچنین مسجدی به نام پیرخوبان در کنار درخت بنا کرده‌اند که به همراه زیارتگاه مورد اعتقاد اهالی است.
مزار آقا سیدحسینی، گمل لاهیجان: مزار آقا سید حسینی یکی از مهم‌ترین و زیباترین مزارهای گیلان شامل دو زیارتگاه است. زیارتگاه نخست مجموع چند درخت است که در نزدیکی آن مکانی به نام چراغ وایسان برای روشن کردن چراغ ساخته‌اند. پیش‌تر در فاصله ۲۰ متری درخت اصلی، مکانی وجود داشت که فرورفتگی‌هایی در آن مشاهده می‌شد و عده‌ای نیز به آن توجه داشتند. در سال ۱۳۸۲ در این مکان نیز بنایی ساختند و با نصب صندوق بر گورگاه فرضی، زیارتگاه دیگری به وجود آوردند. این بقعه دو هکتار زمین و مسجد و قبرستان دارد و سخت مورد اعتقاد مردم لاهیجان و حومه است.
مزار بی بی فاطمه، قصاب محله لنگرود: در قصاب‌محله لنگرود پشت بقعه آقا سید احمد، در میان کنده قدیمی یک درخت آزاد، درخت انجیری روییده است که صندوقی بر آن نصب کرده و دورش را نرده آهنی زده‌اند. این مکان را مرقد بی بی فاطمه، خواهر سید احمد می‌دانند.
مزار بقعه سیدرضا، ناصرکیاده لاهیجان: در روبه‌روی بقعه سیدرضا در ناصرکیاده لاهیجان درخت آزاد تنومندی وجود دارد که در ارتفاع سه متری آن در میان سوراخی که در درخت وجود دارد درخت انجیری روییده است. این درخت مورد احترام اهالی است و صندوقی برای جمع‌آوری نذورات در پای آن نصب کرده‌اند.
مزار سید محمد، پایین محله شرفشاده لاهیجان: در حیاط مسجد پایین‌محله شرفشاده لاهیجان درخت کوچکی وجود دارد که اهالی آن را نشان قبر سید محمد می‌دانند. از این‌ رو در نزدیکی آن قبری ساخته و صندوق نذوراتی نصب کرده‌اند. محوطه مزار حدود ۲۰۰۰ متر مربع است که قبرستان و مسجد نیز در آن قرار دارد.
امام مزار، لیالستان لاهیجان: پیش‌تر در لیالستان لاهیجان درخت آزاد تنومندی بود که به امام مزار شهرت داشت. اکنون درخت مذکور قطع شده اما کنده‌اش مقدس است و به آن پارچه سبز می‌بندند. این مزار مسجد و قبرستان دارد و محوطه آن حدود ۶۰۰۰ متر مربع است. همچنین در این مکان صندوقی برای جمع‌آوری نذورات مسجد نصب کرده‌اند.
مزار پایین محله سیاه گوراب لاهیجان: در این مزار درخت آزادی وجود دارد که مورد توجه اهالی است و مسجدی نیز در محوطه ۳۰۰۰ متری آن بنا نهاده‌اند. پس از دفن شهدای جنگ ایران و عراق در این مکان، مزار شهدا بیشتر مورد توجه است.
پیرمزار، زمیدان لاهیجان: در این مکان درخت آزادی وجود داشت که آن را بریده و اتاقکی به عنوان بقعه در محل آن ساخته‌اند. این مزار بر اساس خواب یکی از اهالی ساخته شده است.
درختان بقعه سید محمد، شیشال لاهیجان: در محوطه این بقعه چند درخت آزاد وجود دارد که مورد احترام اهالی هستند و در سال‌های اخیر پس از بازسازی بقعه، بر اساس خواب یکی از اهالی قبری در میان آن‌ها ساخته‌اند.
درخت بقعه سیدابوالقاسم، قاسم آباد رودسر: این درخت بزرگترین نارونی است که در شرق گیلان دیده شده است. این درخت در پشت بقعه آقا سیدابوالقاسم قرار دارد و مورد توجه و احترام عده‌ای از اهالی است.
درخت بقعه سیدابراهیم، گوهردان گمل لاهیجان: در گذشته نزدیک بقعه سیدابراهیم درخت آزادی بود که زیارتگاه اهالی محسوب می‌شد. این درخت چند سال پیش افتاده است و تنه آن هنوز بر زمین قرار دارد. در نزدیکی ریشه درخت اتاقکی ساخته‌اند و آن را زیارت می‌کنند.
مزار سید مظفر، آقا سید شریف لاکان رشت: در مسیر لاکان رشت و در فاصله اندک از جاده، درخت آزادی وجود دارد که به سید مظفر مشهور است. در نزدیکی این درخت حسینیه‌ای می‌سازند و برآنند که صندوقی بر قبر فرضی داخل آن نصب کرده و آنجا را تبدیل به بقعه نمایند.
مزار کوچی بقعه، خاجان چهاردانگ دارسازی رشت: در کوچی‌بقعه (بقعه کوچک) در خاجان دارسازی رشت در نزدیک آثار مسجدی قدیمی، ۳۲ درخت شمشاد به چشم می‌خورند که در سال ۱۳۵۸ پای آن‌ها قبری ساخته‌اند. این مکان مورد اعتقاد اهالی است.
مزار آقا سید معاف، چیک ناظمی محله لشت نشا: در ناظمی‌محله لشت نشا درخت شمشاد کوچکی وجود داشت که حدود سال ۱۳۴۴ براساس خواب یکی از اهالی تبدیل به مزار شد. این مزار امروزه مسجد و قبرستان دارد و نزدیک آن صندوقی کوچک برای جمع‌آوری نذورات نصب کرده‌اند.
درخت هزار خال، کنارسر لشت نشا: در کنارسر لشت نشا درخت مقدسی وجود دارد که هزارخال (هزار شاخه) نامیده می‌شود و اخیراً به آقا سید طاهر نیز مشهور شده است. در نزدیک این مزار دو مسجد قرار دارد و اطراف آن قبرستان اهالی واقع شده است. در پای درخت صندوقی چوبی نصب کرده‌اند.
گل مزار، پیش کنار سنگر رشت: این مزار شامل درخت آزادی است که پای آن قبری از سنگ بلوک ساخته‌اند. از آنجا که پیش‌تر خانه شخصی به نام عبرتی در نزدیک این مزار قرار داشت و او شب‌ها فانوسی در این مکان روشن می‌کرد، این مزار را گل مزار عبرتی نیز می‌نامند. همچنین درخت مذکور به مشعل‌دار نیز مشهور است.
مزار ملانظام، بلکده سنگر رشت: پیش‌تر در حیاط مسجد بلکده سنگر درخت آزادی وجود داشت که زیارتگاه اهالی بود و ملانظام نامیده می‌شد. امروزه آثار این درخت از بین رفته و تنها مسجد به این نام مشهور است.
درخت سید علی، پیش کنار سنگر رشت: در ابتدای پیش‌کنار سنگر و در کوچه روبه‌روی چوب‌بری، درخت آزاد متوسطی دیده می‌شود که اهالی آن را سیدعلی نامیده و مقدس می‌شمرند.
مزار سید قاسم، بنکده سنگر رشت: در گذشته در حیاط مسجد بنکده درخت آزاد تنومندی بود که به آقا سید قاسم شهرت داشت. در سال ۱۳۸۲ این درخت را بریدند و نزدیک آن قبری فرضی به نام سید قاسم درست کردند که بر سنگ آن نوشته است: «آرامگاه جوادالائمه آقا سید قاسم بنکده، اهدائی آقای حمید میرزائی».
مزار سید صلواتی، بنکده سنگر رشت: این مزار شامل چهار درخت بود که در برف سنگین سال ۸۳ افتادند. اهالی قصد داشتند از چوب‌های این درختان بقعه‌ای بنا کنند. این مزار مسجد و قبرستان نیز دارد.
مزار سیدان، سنگر رشت: در حیاط مسجد سیدان در شهر سنگر، درخت آزاد تنومندی وجود داشت که در سال ۱۳۷۵ آن را بریدند و به جای آن حوضی ساختند. داخل حوض سنگ قبری دیده می‌شود که بر آن نوشته شده است: «آرامگاه مرحوم ابراهیم خلیل الله فرزند موسی بن جعفر، وفات ۱۲۶۵». به گفته اهالی، این اسم، تاریخ و نسبت، مبتنی بر خواب پیرزنی است که این قبر فرضی را ساخته است. این مزار مسجد و قبرستان نیز دارد.
مزار اجاق، گیله پرده سر سنگر:  این مزار شامل درختی است که دور آن سکویی ساخته و در مجاور آن مسجدی بنا نهاده‌اند. محوطه این مزار حدود ۴۰۰۰ متر مربع است و قبرستان اهالی در آن قرار دارد.
مزار سید محمود و کلثوم، توران‌سرای سنگر رشت: در این مزار درخت آزاد تنومندی وجود داشت که سوراخی بزرگ در تنه آن دیده می‌شد. این درخت در سال ۱۳۸۰ افتاد و در سال ۱۳۸۳ قبری به نام آقا سید محمود در محل آن ساختند. در نزدیکی این قبر درخت انجیری روییده است که آن را قبر سیدکلثوم، خواهر امامزاده محمود، می‌دانند.
آته مزار (اخته مزار) سیا‌اسطلخ پایین‌محله خشکبیجار:  این مزار شامل ۵ درخت آزاد است که یکی در وسط قرار داشته و چهار درخت دیگر به شکل مربع و با فاصله در چهارسوی آن کاشته شده‌اند. محیط تنه درخت میانی که خود شامل چند درخت به هم چسبیده است ۱۱/۳۰ متر است. محوطه مزار حدود یک هکتار است و قبرستان اهالی در آن قرار دارد. مسجدی در نزدیکی این مزار بنا نهاده‌اند و مرقد سیدحلیمه و تنی چند از سادات محلی روستای سیا‌اسطلخ نیز نزدیک آن واقع شده است. بقعه سید حلیمه از اعتبار این مزار کاسته است.
مزار آقا میرخلیل و آقا میرجلیل، سنگر رشت: این مزار شامل دو درخت آزاد است که در پای آن‌ها دو محفظه از گل و چوب و حلب به عنوان مرقد ساخته‌اند. این مکان از ۷۰ سال پیش بر اساس یک خواب، بقعه نامیده شده و تا حدود ۱۰ سال پیش نیز در ایام تابستان مراسم زوارکشی و بازار فصلی داشته است. این مزار مهم‌ترین و پرجذبه‌ترین مزار شهرستان رشت است و از این نظر می‌توان آن را با مزار آقا سیدحسینی لاهیجان مقایسه کرد. مسجدی نیز در نزدیکی مزار ساخته شده است.
مزار سید عبدالفارق، باغ‌محله خشکبیجار : در این مکان شخصی به نام عبدالفارق که حدود ۱۵۰ سال پیش وفات کرده، دفن شده است. به گفته اهالی وی از این مسیر به مشهد می‌رفت که در این مکان وفات کرد و مدفون گردید. قبر او در جاده‌سازی از بین رفت و اهالی با ۱۶ متر فاصله از قبر اصلی، در زیر یک درخت برای او مرقدی ترتیب داده‌اند. آن‌ها در نظر دارند که داخل اتاقک جدید قبری برای او بسازند.
درخت بقعه ذولپیران شفت: در محوطه بقعه آقا ذولپیران شفت، درخت آزادی وجود دارد که مورد توجه اهالی و زائران است.
درخت مقدس هنده خاله تولم صومعه‌سرا : در کنار جاده اصلی روستای هنده خاله، درخت آزادی به چشم می‌خورد که اخیراً به آقا نیکان مشهور شده است.
درختان روستای پشتیر صومعه‌سرا : در شالیزارهای مجاور بقعه عین‌علی و زین‌علی در روستای پشتیر، چند درخت دیده می‌شود که به اعتقاد اهالی خواهران امامزاده‌ها به نام‌های عین‌بانو و زین‌بانو هستند.

_ نشان درخت حاکی از مزار آن عارف یا شهید: نشاندن درخت در کنار مزار عارف ، شهید یا بزرگی نشانه عرض ارادت مردم گیلان به آن مرحوم بود، که از سنُت های دیرین مردم گیلان است. گاها برخی از قبور و بقعه ها به دلایلی تخریب شده‌اند، با وجود درخت هایی خاص که در حول و حوش جای احتمالی مزار و منابعی که از ویژگی های آن درخت گفته‌اند، مزار احتمالی آن شخصیت را در کنار آن درخت می‌دانند.  مثل قبر آقاسیّد حسن واقع در روستای رجاکُل امامزاده صاحب کرامت که جد اعلای خاندان میرحسینی و میرحسنی کفته‌رود پیربازار، قبر میرزا محمود شاه‌خانی از پیران فرقه‌ی صفی علیشاهی متوفی سال 1328ق در روستای شاه‌خال گیلان، قبر پیله مولا از شهدای جنگ پیله‌داربن، قبر سالوک مرداویچ متوفی 797ق  در دیزبن لیالستان (مرعشی: 1364، 102)

(نک غلامی کفترودی: 1386، 72-89)